بصفات خداوندى بدور داشته ويا سدّ راه سعادت أو گردد ؛ برانداختن اين بدعت وبدعتگزار يكى از واجبات شرعي وعقلي است وشهيد در اين راه به أعلى درجهء شهادت خواهد رسيد .
لطيفهء هشتم :
برخى از علماء تفسير گفتهاند :
« إِيَّاكَ نَعْبُدُ »
يعنى تنها ترا مىپرستيم كه صانع مايى و
« إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ »
يعنى تنها از تو استعانت ميكنيم كه ما مصنوع توايم ومصنوع را از صانع خود گزيرى نيست ؛ ونيز
« إِيَّاكَ نَعْبُدُ »
لتدخلنا الجنان ، و
« إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ »
لتنقذنا من النّيران . أبو المحاسن جرجانى در تفسير خود معروف بگازر يا جلاء الأذهان وجلاء الأحزان « 1 » ، بنقل از أبو طلحه گويد كه : در بعض از غزوات با رسول خدا ( ص ) بودم وچون كار سخت وكارزار گرم شد ؛ رسول خدا سر ببالا برداشت وگفت : يا
مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ ، إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَإِيَّاكَ نَسْتَعِينُ
؛ آنگاه نگاه كرده وديدم كه سرها از تنها بر زمين مىافتاد وهيچ كس را نديدم كه شمشير بزند وجميع كفّار بهزيمت شده واز ميدان جنگ فرار كردند ومن از رسول خدا پرسيدم : يا رسول اللّه چه كسى اين سرها را از تنها افكند ، فرمود : فرشتگان ميزدند وشما نميديديد ؛ ونيز حضرت امام حسن عسكرى ( ع ) ، آيهء مزبور را چنين تفسير كرده است كه : « نخصّك بالعبادة ولا نعبد غيرك » پس عبادت بايد محضا للّه بوده وديگرى را در آن مدخلى نباشد ؛ وچون انسان با جملهء قرآني
« إِيَّاكَ نَعْبُدُ »
عظمت وجلال معبود ربّانى را در دل گذراند ؛ بهر مقدار كه عبادت سخت نمايد ، بر أو آسان گرديده وديدهء دلش از پرتو فروغ ونور جمال الهى روشن ميشود وحصر ايّاك مفيد اين معنى است كه معبود حقيقي ربّ العالمين بوده ورشتهء اميد شيطان براي ورود در نفس عابد ونمازگزار قطع گرديده وعبد مخلص را در حرم أمن الهى محفوظ ميدارد ؛ وبرخى از محقّقان گفتهاند كه علامت عبادت ، حفظ حدود است وأمارهء عبوديّت ، وفاى بعهود وأصل عبادت نيز بترك گفتن دنيا بوده وحقيقت عبوديّت ، طلب آخرتست ، وبعضي هم عابدان را بچهار طبقه تقسيم كردهاند ، بدينقرار :
عابدى كه خدا را برغبت واميد رفتن به بهشت عبادت ميكند ، واين عبّاد تاجرانند كه عبادت را معاملهء با خدا دانند . طبقهء دوّم آنانند كه خدا را از خوف جهنّم وخشيت أو پرستند ، واين عابدان چاكرانند . طبقهء سوّم عابدانى ميباشند كه از روى حيا وتعظيم
هامش
( 1 ) - چاپ اوّل ، بتصحيح مرحوم مير جلال الدّين حسينى ارموى « محدّث » سال 1337 شمسي .