[ ( شرح ) ]
از حديث گذشته استفاده شد كه هر عمل و عبادتى اگر چه روى صدق و درستى انجام بگيرد ، نتيجه بخش و سود آور نيست ، مگر آنكه به نيت اخلاص صورت پيدا كند . و معلوم شد كه كمترين حد اخلاص اينست كه منظورى از عمل و عبادت خود نداشته ، و به جز توجه به پروردگار متعال و انجام وظائف بندگى او هيچ گونه انتظار اجر و ثوابى در باطن او نباشد .
و چون نظرى در اعمال خود به جز اطاعت امر ندارد ، عصيان و خلاف در بارهء او مفهومى نخواهد داشت . و هر گاه اخلاص با صفت تقوى در كل اعمال و رفتار انسان توأم باشد ؛ در نتيجه صفت يقين عنايت شده ، و از بندگان مخصوص الهى محسوب خواهد شد .
عتاب يار پريچهره عاشقانه بكش ، كه يك كرشمه تلافى صد جفا بكند ز ملك تا ملكوتش حجاب بردارند ، هر آنكه خدمت جام جهان نما بكند طبيب عشق مسيحا دمست و مشفق ليك ، چو درد در تو نبيند كرا دوا بكند و ضمنا معلوم باشد كه طى اين مراحل بدون مجاهدت و استقامت و رياضت نفس امكان پذير نيست - كه عشق آسان نمود اول ولى افتاد مشكلها - و المخلص ذائب روحه باذل مهجته . و افرادى كه مىخواهند با برنامههاى مادى و حفظ منافع و تمايلات نفسانى و بدون مجاهدت و رياضت و استقامت ، مراحل اخلاص و تقوى و يقين را به دست آرند ؛ صد در صد خيال خام و فكر بيهوده است .
چو مستعد نظر نيستى وصال مجوى ، كه جام جم نكند سود وقت بىبصرى طريق عشق طريقى عجب خطرناك است ، نعوذ با لله اگر ره به مقصدى نبرى
مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي ) — صفحة 339
مساهمون: المنسوب للإمام الصادق ( ع )
ص٣٣٩