ابو بكر كه در جمادى الاخر سال سيزده هجرى بود ، انجام گرفت ، « 1 » و شك نيست كه اين كار قبل از مرگ ابوبكر كامل شد ، زيرا روايات دلالت دارند كه صحيفهها در بقيه حيات ابوبكر پيش او بود ، سپس به خليفه جديد بعد از او منتقل شد ، آنگاه پس از عمر به حفصه دختر عمر انتقال يافت تا به خليفه سوم بسپارد .
روايات دلالت دارند بر اينكه كتابت قرآن در خلافت عمر گسترش يافته بود ، و اين پاسخى بر نياز مردم به يادگيرى آن بود ، بخصوص اينكه فتوحات اسلامى گسترش پيدا كرد و تعداد كسانى كه اسلام را پذيرفتند افزايش يافت و احتياج آنها با آشنايى با تعاليم دينى زياد شد ، و لذا مصحفهايى با املاى بزرگان صحابه كه تعليم قرآن مىكردند در شهرها پيدا شد ، به طورى كه عبد اللّه بن مسعود در خلافت عمر در كوفه مصحف را املاء مىكرد « 2 » و گروهى از اهل شام در خلافت عمر به مدينه آمدند تا مصحفى براى آنها نوشته شود « 3 » و ابو الدرداء با جمعى از اهل دمشق به مدينه آمد و مصحفى كه اهل دمشق داشتند با آنها بود . آنها خواستند آن مصحف را بر ابىّ بن كعب و زيد بن ثابت و على و اهل مدينه عرضه كنند . « 4 » و ابو عبيد روايت مىكند كه عمر بن خطاب مصحفى را نزد مردى يافت كه با قلم نازك نوشته شده بود ، پس او گفت : اين چيست ؟ گفت : اين همه قرآن است . اين كار بر عمر ناپسند آمد و او را كتك زد و گفت : كتاب خدا را بزرگ داريد . و هر وقت عمر قرآن بزرگى مىديد خوشحال مىشد . « 5 »
و بدين گونه مصحفهايى كه صحابه و عموم مسلمانان در خلافت عمر نوشته بودند افزونى گرفت ، و اى بسا بعضى از آثار رخصت براى حروف هفتگانه كه خداوند امت اسلامى را جهت تسهيل در قرائت قرآن اجازه داده بود ، در آنها پديدار گشت و اين كار ، نياز مسلمانان را به يك مصحف ما در كه پيشواى مسلمانان در تمام شهرها باشد ، آشكار
هامش
( 1 ) طبرى : تاريخ ، ج 3 ، ص 420 - 419 .
( 2 ) بنگريد به : ابن ابى داود ، ص 137 .
( 3 ) همان مصدر ، ص 157 .
( 4 ) همان مصدر ، ص 155 .
( 5 ) فضائل القرآن ، لوح 57 و بنگريد به : سيوطى : الاتقان ، ج 4 ، ص 158 .