دال ، ذال ، راء ، زاء ، واو . اين شش حرف به حرف قبلى وصل نمىشوند اگر چه در يك كلمه باشد . « 1 » بلكه مشكل بحث وقتى خود را نشان مىدهد كه چند كلمه ( كه از لحاظ تعريف نحوى به آنها كلمه گفته مىشود ) متصل به هم بيايد ، مثلا مثال سابق كه يك جملهء كامل را تشكيل مىدهد ، از چند كلمه درست شده است : سين در اول آن به يك معنايى دلالت مىكند بنابراين سين خود يك كلمه است و ضمير ( هم ) در آخر آن به يك معنايى دلالت مىكند و يك كلمه است ولى اين ضمير از نظر كتابت جزيى از كلمه است و كلمهء مستقل نيست « 2 » بنابراين ، تعريفى كه نحويها براى كلمه گفتهاند و آن را لفظى معرفى كردهاند كه بر معنايى مستقل در وضع دلالت مىكند و داراى سه نوع است : اسم و فعل و حرف « 3 » يا تعريفهاى مشابه آن ، بر تعيين اساسى براى حجم كلمه در كتابت كمك نمىكند ، زيرا مىبينيم كه باى جرّ - و بسيارى از حروف معنا دار ديگر - از لحاظ نحوى كلمه است و مىدانيم كه آن در كتابت فقط متصل به حرف بعدى نوشته مىشود ، همچنين كلماتى مانند :
( الرجل ) و ( الغلام ) كه الف و لام تعريف دارند بر دو معنا دلالت مىكنند : يكى تعريف و ديگرى معرفه ، در حالى كه هم از لحاظ تلفظ و هم از لحاظ كتابت يك كلمه محسوب مىشود ، ولى از لحاظ نحوى دو كلمه است چون مركب است از ( ال ) كه دلالت بر تعريف مىكند و بنابراين يك كلمه است چون معنا دارد و كلمهء تعريف شده كه آن هم يك كلمه ديگر است . « 4 »
سيبويه در باب « تعداد حروفى كه كلمه از آن تشكيل مىشود » چگونگى كلمه عربى را از لحاظ تعداد حروفى كه از آن تشكيل مىشود بيان كرده است . كمترين حرفى كه كلمه از آن تشكيل مىشود يك حرف است ، از جملهء آنها حروفى هستند كه قبل از كلمهء ديگر واقع مىشوند ، مانند : واو عطف ، فاى عطف ، كاف جرّ ، لام اضافه ، باى جرّ ، واو قسم ، تاى قسم ، سين استقبال ، الف استفهام و لا مقسم . و نيز حروفى هستند كه بعد از كلمهء ديگر واقع
هامش
( 1 ) ابن درستويه : ص 22 و دانى : المحكم ، ص 28 .
( 2 ) دكتر تمام حسان : اللغة العربيه معناها و مبناها ، ص 112 .
( 3 ) ابن يعيش : ج 1 ، ص 18 و بنگريد به : فخر رازى : ج 1 ، ص 8 و ابن منظور : ج 15 ، ص 428 و دكتر تمام حسان : مناهج البحث ، ص 256 - 225 .
( 4 ) بنگريد به : ابن يعيش : ج 1 ، ص 19 .