شود كه نه شير مىدهد و نه بار مىبرد و نه به هيچ وجه مورد استفاده قرار نمىگيرد .
نظريه و سبك تحقيق و اظهارنظر دكتر طه حسين در صورتى ممكن بود صحيح پنداشته شود كه اسلام وجود نمىداشت و پيامبر گرامى راه راست را به روى انسانهايى كه در توفان جريانات اجتماعى و اختلافات سياسى و فكرى سرگردانند ، نگشوده و از سرگشتگى نرهانده و قرآن مجيد حق را از باطل بازننموده بود . نمىدانم او چگونه به خود جرأت مىدهد كه مسلك سعد بن ابى وقاص را تقديس كند ؟ آيا محققى كه خود را مسلمان مىداند ، مىتواند حكم و نظر اسلام را دربارهء آن حوادث و قضايا را نديده بگيرد يا فرمايشات پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله را در آن خصوص پشت گوش بيندازد و همهء عواطف انسانى را به هنگام داورى و اظهار نظر در جريانات تاريخى و قهرمانان آن زير پا بگذارد ، حتى احساسات پاكى را كه مقتضاى طبيعت انسان است و به اصلاحگرى و خيرخواهى و جانفشانى در راه مصالح عاليهء جامعه و بشريت مىخواند و چون صلاح و فداكارى و آزادى و عدالت فرياد آيد ، خود به خود برانگيخته و جلوهگر مىشود ؟
مگر آنجا و در آن شرايط و اوضاع ، قرآن روشنگر و سنت راهنما و شريعت مقبول و عقل سليمى وجود نداشته كه مردم را از بلاتكليفى نجات دهد و راه و وظيفهاى پيش پايشان بگذارد ؟ مگر اينها وجود نداشته تا مقرر دارد كه از تودههاى ستم زده بايد دفاع كرد يا از هرمسلمانى كه به ناحق مورد تعرض قرار گرفته يا از خليفهء واجب الطاعهاى كه مىخواهند او را بكشند ؟
آدم مسلمان به قرآن احتياج دارد و به سنت تا بداند كه در چنان موقعيتها چه تكليفى دارد و در جريانات اجتماعى حق با كدام جانب است كه بايد آن جانب را بگيرد . ديندار پاىبند اسلام را چه حاجت است به شمشيرى كه بينديشد و ببيند و سخن بگويد ؟
ديندارى را كه مىداند خدا فرمود : هرگاه دربارهء چيزى اختلاف و كشمكش پيدا كرديد ، اگر به خدا و روز جزا ايمان داريد آن اختلاف را به خدا و پيامبر عرضه بداريد و بديشان رجوع كنيد . « 1 » آيا آنان را بسنده نيست كه قرآن را بر تو فرستاديم تا بر آنان تلاوت و
هامش
( 1 ) . نساء 4 / 59 .