طبرى ورود آنها را به بغداد ، روز يكشنبه دوم محرّم سال 282 ذكر كرده است . « 1 »
دليل سوم ، قطعهاى است كه شاعر در مراسم ازدواجى كه خليفه به سال 282 براى آن جشن گرفت ، سروده است .
از چيزهايى كه جاى ترديد باقى نمىگذارد در اينكه سال وفات شاعر 270 نبوده است ، قصيدهء اوست كه معتضد باللّه ابو العبّاس احمد را در ايّام خلافتش مدح گفته و او در ماه رجب سال 279 بعد از عمويش معتمد از مردم بيعت گرفت . در آن قصيده گويد :
- اى بنى عبّاس ! گوارايتان باد كه پيشواى شما پيشواى هدايت ، مرد صاحب قدرت و سخاوت ، احمد شد .
- چنان كه حكومت شما به ابو العبّاس آغاز شد ، تجديد آن نيز به ابو العبّاس صورت گرفت .
عقّاد گويد : امّا در باب دو تاريخ ديگر ، يعنى سالهاى 283 و 284 ، به نظر ما ترجيح با نخستين تاريخ است كه تاريخ روز و ماه را نيز ذكر كرده است ، به خلاف تاريخ دوم .
بنابراين ، وفات او بايد در سال 283 رخ داده باشد نه در سال 284 .
ذكر روز و ماه را به تنهايى دليل ترجيح نمىدانيم مگر به ضميمهء تقارنهاى تاريخى . اين ترجيح از آنجا قوّت مىگيرد كه تقارن تاريخها به ما ثابت مىكند كه ماه جمادى الاخر سال 283 از روز جمعه آغاز شده . بنابراين ، روز چهارشنبه كه روز وفات ابن رومى است ، دو روز به پايان ماه مىمانده ، چنان كه در تاريخ وفات « چهارشنبه دو شب به جمادى الاول مانده » آمده است . ما اينروز را با تاريخ فرنگى مقارن كرديم ، برابر 14 ژوئن ( حزيران ) ، يعنى موافق با ايّام تابستان عراق درآمد و ابن رومى در تابستان وفات كرده است كه ناجم گفت : در بيمارى مرگش بر او وارد شدم ، در حالى كه در برابرش آب يخ بود . بدينترتيب مىتوانيم يقين پيدا كنيم اصحّ تواريخ همان تاريخ نخستين ، يعنى روز چهارشنبه دو شب به جمادى الاول مانده در سال 283 مىباشد .
هامش
( 1 ) . تاريخ طبرى : 11 / 345 .