و روايات هم بسيار زياد رسيده كه سوره مورد بحث در پاسخ كسى نازل شده كه رسول خدا ( ص ) را به اجاق كورى زخم زبان زد و اين زخم زبان هنگامى بود كه قاسم و عبد اللَّه دو فرزندان رسول خدا ( ص ) از دنيا رفتند ، پس با اين بيان روشن شد كه سخن آن مفسر كه گفته : « منظور صاحب اين زخم زبان از كلمه » ابتر « بريدگى از مردم يا انقطاع از خير بوده و خداى تعالى در رد گفتارش فرموده او خودش منقطع از هر چيز است » سخن بى وجهى است .
و چون جمله * ( « إِنَّا أَعْطَيْناكَ . . . » ) * در مقام منت نهادن بود ، با سياق متكلم مع الغير ( ما ) آمد كه بر عظمت دلالت مىكند ، و چون منظور از آن خوشدل ساختن رسول خدا ( ص ) بود مطلب را با واژه اعطاء كه ظاهر در تمليك است بيان داشت و فرمود :
ما به تو كوثر عطا كرديم .
و اين جمله از اين دلالت خالى نيست كه فرزندان فاطمه ( ع ) ذريه رسول خدا ( ص ) هستند ، و اين خود يكى از خبرهاى غيبى قرآن كريم است ، چون همانطور كه مىبينيم خداى تعالى بعد از درگذشت آن حضرت بركتى در نسل آن جناب قرار داد ، به طورى كه در همه عالم هيچ نسلى معادل آن ديده نمىشود ، آن هم با آن همه بلاها كه بر سر ذريه آن جناب آوردند و گروه گروه از ايشان را كشتند .
* ( « فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ » ) * از ظاهر سياق و ظاهر اينكه حرف « فاء » بر سر اين جمله در آمده ، استفاده مىشود كه امر به نماز و نحر شتر ، كه متفرع بر جمله * ( « إِنَّا أَعْطَيْناكَ الْكَوْثَرَ » ) * شده ، از باب شكر نعمت است ، و چنين معنا مىدهد ، حال كه ما بر تو منت نهاديم و خير كثيرت داديم اين نعمت بزرگ را با نماز و نحر شكرگزارى كن .
و مراد از « نحر » بنا بر رواياتى كه از طرق شيعه و سنى از رسول خدا ( ص ) و از على ( ع ) رسيده ، و نيز رواياتى كه شيعه از امام صادق و ساير ائمه اهل بيت ( ع ) روايت كرده ، دست بلند كردن به طرف گردن در هنگام تكبير گفتن براى نماز است « 1 » .
ولى بعضى « 2 » گفتهاند : معنايش اين است كه نماز عيد قربان بخوان ، و شتر هم قربانى
هامش
( 1 ) تفسير برهان ، ج 4 ، ص 514 و الدر المنثور ، ج 6 ، ص 403 .
( 2 ) الدر المنثور ، ج 6 ، ص 403 .