نوبت نازل شده باشد يكى در مكه و بار ديگر در مدينه .
* ( « إِنَّا أَعْطَيْناكَ الْكَوْثَرَ » ) * در مجمع البيان مىگويد : كلمه « كوثر » بر وزن « فوعل » به معناى چيزى است كه شانش آن است كه كثير باشد ، و كوثر به معناى خير كثير است « 1 » .
ولى مفسرين در تفسير كوثر و اينكه كوثر چيست اختلافى عجيب كردهاند : بعضى « 2 » گفتهاند : خير كثير است . و بعضى معانى ديگرى كردهاند كه فهرستوار از نظر خواننده مىگذرد :
1 - نهرى است در بهشت . 2 - حوض خاص رسول خدا ( ص ) در بهشت و يا در محشر است . 3 - اولاد رسول خدا ( ص ) است . 4 - اصحاب و پيروان آن جناب تا روز قيامت است . 5 - علماى امت او است . 6 - قرآن و فضائل بسيار آن .
7 - مقام نبوت است . 8 - تيسير قرآن و تخفيف شرايع و احكام است . 9 - اسلام است . 10 - توحيد است . 11 - علم و حكمت است . 12 - فضائل رسول خدا ( ص ) است .
13 - مقام محمود است . 14 - نور قلب شريف رسول خدا ( ص ) است « 3 » . و از اين قبيل اقوالى ديگر كه به طورى كه از بعضى « 4 » از مفسرين نقل شده بالغ بر بيست و شش قول است .
صاحبان دو قول اول استدلال كردهاند به بعضى روايات ، و اما باقى اقوال هيچ دليلى ندارند به جز تحكم و بى دليل حرف زدن ، و به هر حال اينكه در آخر سوره فرمود : * ( « إِنَّ شانِئَكَ هُوَ الأَبْتَرُ » ) * با در نظر گرفتن اينكه كلمه « ابتر » در ظاهر به معناى اجاق كور است ، و نيز با در نظر گرفتن اينكه جمله مذكور از باب قصر قلب است ، چنين به دست مىآيد كه منظور از كوثر ، تنها و تنها كثرت ذريه اى است كه خداى تعالى به آن جناب ارزانى داشته ، ( و بركتى است كه در نسل آن جناب قرار داده ) ، و يا مراد هم خير كثير است و هم كثرت ذريه ، چيزى كه هست كثرت ذريه يكى از مصاديق خير كثير است ، و اگر مراد مساله ذريه به استقلال و يا به طور ضمنى نبود ، آوردن كلمه « ان » در جمله « * ( إِنَّ شانِئَكَ هُوَ الأَبْتَرُ ) * » فايده اى نداشت ، زيرا كلمه « ان » علاوه بر تحقيق ، تعليل را هم مىرساند و معنا ندارد بفرمايد ما به تو حوض داديم ، چون كه بدگوى تو اجاق كور است و يا بى خبر است .
هامش
( 1 ) مجمع البيان ، ج 10 ، ص 548 .
( 2 ) روح المعانى ، ج 30 ، ص 245 .
( 3 و 4 ) روح المعانى ، ج 30 ، ص 244 و 245 .