گفتن اينكه اين دين سحرى است آشكار ، گفتارى است باطل ، و افترايى است بر خدا .
و از همين جا روشن مىشود كه جمله * ( « وَهُوَ يُدْعى إِلَى الإِسْلامِ » ) * در حقيقت استدلالى است بر بطلان سخن كفار ، و اينكه سخن مزبور افترايى است بر خداى عز و جل .
و افتراء هم ظلمى است كه عقل در ظلم بودن آن هيچ ترديدى ندارد ، و شرع هم از آن نهى كرده است ، و معلوم است كه ظلم در مورد اشخاصى كه به ايشان ظلم مىشود از نظر اهميت مختلف مىشود ، يك ظلم را اگر نسبت به يك فرد معمولى تصور كنيم ، زشتىاش به مقدار آن نيست كه همان ظلم در باره خداى تعالى واقع شده باشد ، بنا بر اين ظالمتر از كسى كه بر خدا افتراء ببندد وجود ندارد .
و معناى آيه اين است كه : هيچ شخصى ظالمتر از آن كس كه بر خدا دروغ مىبندد آن گاه كه دعوت مىشود به اينكه دين اسلام را بپذيرد و در پاسخ دين اسلام را از خدا نفى مىكند ، نيست ، با اينكه دين اسلام جز اين كه بندگان تسليم خدا شوند چيزى نمىگويد ، و حتى چنين دينى بدون شك دين خدا است ، و خدا اين ستمكاران را و هيچ ستمكار ديگرى را هدايت نمىكند .
* ( « يُرِيدُونَ لِيُطْفِؤُا نُورَ اللَّه بِأَفْواهِهِمْ . . . » ) *
كلمه « اطفاء » كه مصدر فعل « يطفئوا » است ، به معناى خاموش كردن نور ، و از بين بردن تابش آن است . و خاموش كردن نور با دهان به اين است كه آن را با فوت خاموش كنند .
اين آيه در سوره توبه نيز آمده ، در آنجا مىفرمايد : « يُرِيدُونَ أَنْ يُطْفِؤُا نُورَ اللَّه بِأَفْواهِهِمْ » « 1 » . راغب در باره فرقى كه آيه مورد بحث با آيه سوره توبه دارد گفته : معناى آيه « يُرِيدُونَ أَنْ يُطْفِؤُا » اين است كه قصد خاموش كردن نور خدا را دارند ، و در آيه * ( « لِيُطْفِؤُا » ) * اين است كه قصد دارند كارى بكنند كه به وسيله آن كار نور خدا را خاموش كنند « 2 » . و حاصل گفتارش اين است كه : متعلق اراده در جمله « يُرِيدُونَ أَنْ يُطْفِؤُا نُورَ اللَّه » خود اطفاء است ، و در آيه * ( « يُرِيدُونَ لِيُطْفِؤُا نُورَ اللَّه » ) * متعلق اراده سببى است كه نتيجه اش خاموشى نور خداست ، و آن عبارت است از پف كردن و خاموشى كه غرض و غايت است ، نه متعلق اراده .
اين آيه و آيه بعدىاش به منزله شارحى است كه معناى آيه قبلى را كه ظلم كفار و نسبت سحر دادن به دعوت اسلامى را حكايت مىكرد شرح مىدهند ، و حاصل اين دو آيه اين
هامش
( 1 ) سوره توبه ، آيه 32 .
( 2 ) مفردات راغب ، ماده « طفئ » .