ظاهر آيات اين است كه : در مدينه نازل شده باشد ، الا اينكه سياق آياتش با اين معنا سازگار نيست ، هم چنان كه در اول سوره گفتيم كه سياق آيات آن شهادت مىدهد بر اينكه در مكه نازل شده باشد .
و در مجمع البيان آمده كه در قرائت على ( ع ) و ابن عباس و در روايتى كه از رسول خدا ( ص ) نقل شده به جاى * ( « وَتَجْعَلُونَ رِزْقَكُمْ » ) * آمده « و تجعلون شكركم » « 1 » .
مؤلف : اين روايتى را كه مجمع البيان اشاره كرده الدر المنثور از رسول خدا ( ص ) و از على ( ع ) نقل كرده است « 2 » .
و در تفسير قمى در ذيل جمله * ( « غَيْرَ مَدِينِينَ » ) * امام فرموده معنايش اين است كه : اگر شما در برابر اعمالتان جزا داده نمىشويد « ترجعونها » آن را يعنى روحى را كه تا حلقوم آمده به بدن برگردانيد ، * ( « إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ » ) * اگر در عقيده خود راستگوييد « 3 » .
و نيز در همان كتاب به سند خود از ابو بصير روايت كرده كه گفت : از امام صادق ( ع ) شنيدم مىفرمود : منظور از روح و ريحان در آيه * ( « فَرَوْحٌ وَرَيْحانٌ » ) * روح و ريحان در قبر است ، ولى جنت نعيم در آخرت است « 4 » .
و در الدر المنثور است كه : قاسم بن منده در كتاب « الاحوال و الايمان بالسؤال عن سلمان » گفته : رسول خدا ( ص ) فرمود : اولين بشارتى كه به مؤمن مىدهند اين است كه : در دم مرگش او را به روح و ريحان و جنت نعيم بشارت مىگويند ، و اولين چيزى كه مؤمن در قبرش بشارت داده مىشود اين است كه : به او مىگويند : مژده باد تو را كه خدا از تو راضى است ، و مژده باد تو را در بهشت آمدى و چه خوش آمدى ، خدا همه آنهايى را كه تا قبرت مشايعتت كردند بيامرزيد ، و شهادت همه آنهايى را كه به خوبى تو شهادت دادند ، پذيرفت ، و دعاى همه كسانى را كه براى تو طلب مغفرت نمودند مستجاب
هامش
( 1 ) مجمع البيان ، ج 9 ، ص 224 .
( 2 ) الدر المنثور ، ج 6 ، ص 163 .
( 3 و 4 ) تفسير قمى ، ج 2 ، ص 350 .