قصص و معارف است ، و گويا مراد كسى كه خريدار لهو الحديث است اين است كه مردم را از قرآن منصرف نموده و گمراه نمايد ، و قرآن را به سخريه بگيرد به اين كه به مردم بگويد اين نيز حديثى است مانند آن احاديث ، و اساطيرى است چون آن اساطير .
جمله * ( « بِغَيْرِ عِلْمٍ » ) * متعلق به كلمه « يضل » است ، و در حقيقت وصف ضلالت گمراهان است ، نه ضلال گمراه كنندگان ، هر چند گمراه كنندگان نيز علم ندارند ، آن گاه ايشان را تهديد مىكند به اينكه « * ( أُولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ ) * - ايشان عذابى خوار كننده دارند » ، چون در دنيا مغرور و متكبر بودند .
* ( « وَإِذا تُتْلى عَلَيْه آياتُنا وَلَّى مُسْتَكْبِراً كَأَنْ لَمْ يَسْمَعْها كَأَنَّ فِي أُذُنَيْه وَقْراً . . . » ) *
در اين آيه آن كسى را كه خريدار لهو الحديث بود ، توصيف مىكند و كلمه « وقر » به معناى بار سنگين است ، و مراد از اينكه فرمود : « گويا در دو گوشش وقر است » اين است كه گويا چيزى به گوشهايش بسته كه از شنيدن جلوگيرى مىكند . بعضى « 1 » هم گفتهاند : « اصلا اين كلمه كنايه از كرى است » .
و معناى آيه اين است كه چون بر اين خريدار لهو الحديث آيات قرآنى ما قرائت مىشود ، پشت مىكند ، و از آن رو مىگرداند و استكبار مىورزد ، مثل اينكه اصلا آن را نشنيده باشد ، گويى كر است ، پس تو او را به عذابى دردناك بشارت ده .
در سياق آيات مورد بحث ، هم ضمير مفرد به * ( « مَنْ يَشْتَرِي » ) * برگردانده و فرموده :
« يشترى - مىخرد » ، و « ليضل - تا گمراه كند » ، و « يتخذها - آن را مىگيرد » تا رعايت لفظ شده باشد ، و هم ضمير جمع برگردانده و فرموده « * ( أُولئِكَ لَهُمْ ) * - آنان برايشان » تا رعايت معنا شده باشد ، چون خريدار لهو الحديث يك نفر نيست ، آن گاه مجددا چند ضمير مفرد برگردانيده و فرموده : « عليه » ، « ولى » ، « يسمعها » ، « اذنيه » تا باز رعايت لفظ شده باشد بعضى « 2 » اين طور گفتهاند ، ليكن ممكن است بگوييم به * ( « مَنْ يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ » ) * همه جا ضمير مفرد برگردانيده ، و ضمير جمع آيه قبلى به مجموع گمراه كننده و گمراه شده كه سياق بر او دلالت دارد بر مىگردد . پس ضميرهاى مفرد همه به « من » كه مفرد است برگشته است .
* ( « إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ جَنَّاتُ النَّعِيمِ ) * . . . * ( الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ » ) * در اين آيه بعد از انذار آن خريدار ، و تهديدش به عذاب خوار كننده ، و سپس عذاب اليم ، رجوع شده است به بشارت محسنين ، و خوشدل ساختن آنان به بهشت نعيم جاودان ، كه
هامش
( 1 و 2 ) روح المعانى ، ج 21 ، ص 80 .