و قربانيها را براى شما از مراسم حج قرار داديم كه غذايتان نيز هست نام خدا را در آن حال كه به پا ايستادهاند بر آنها ياد كنيد و چون پهلو به زمين نهادند از گوشتشان بخوريد و به فقير و سائل هم بخورانيد . اين چنين ، حيوانات را به خدمت شما گرفتيم شايد سپاس داريد ( 36 ) .
گوشت قربانى و خون آن به خدا نمىرسد ، چنين ، حيوانات را به خدمت شما گرفتيم تا خدا را براى هدايتى كه شما را كرده ، بزرگ شماريد و نيكوكاران را بشارت بده ( 37 ) .
بيان آيات
اين آيات مزاحمت و جلوگيرى كفار مشرك از ورود مؤمنين به مسجد الحرام را ذكر مىكند ، و تهديدى كه به ايشان نموده نقل مىكند . و اشاره اى دارد به تشريع حج خانه خدا براى اولين بار در عهد ابراهيم ، و ماموريت او به اينكه حج را در ميان مردم اعلام بدارد . و نيز پاره اى از احكام حج را بيان مىكند .
* ( « إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّه وَالْمَسْجِدِ الْحَرامِ الَّذِي جَعَلْناه لِلنَّاسِ » ) * كلمه « صد » به معناى جلوگيرى است . و كلمه « سواء » مصدر به معناى فاعل است .
و « عكوف در مكان » به معناى اقامت در آن است . و كلمه « بادى » از « به دو » و به معناى ظهور است . و مراد از آن به طورى كه گفتهاند كسى است كه مقيم مكه نباشد ، بلكه از خارج وارد مكه شود . و كلمه « الحاد » به معناى ميل به خلاف استقامت است ، و اصل آن كجى پاى حيوان بوده .
و مراد از جمله * ( « فَالَّذِينَ كَفَرُوا » ) * مشركين مكه است كه به نبوت رسول خدا ( ص ) كفر ورزيدند و در اول بعثت ، يعنى قبل از هجرت ، مانع از گرويدن مردم به اسلام مىشدند . و مقصود از « سبيل اللَّه » همان اسلام است ، و نيز مؤمنين را از داخل شدن به مسجد الحرام ، براى طواف كعبه ، و نماز خواندن در آن و ساير عبادات باز مىداشتند . پس جمله « يصدون » استمرار را مىرساند ، و عطف آن بر فعل ماضى « كفروا » ضررى به اين افاده نمىرساند ، و معناى آيه اين است : آنهايى كه قبلا كفر ورزيدند و بر جلوگيرى مردم از راه خدا و جلوگيرى مؤمنين از مسجد الحرام مداومت نمودند .
و با اين بيان روشن مىشود كه : جمله * ( « وَالْمَسْجِدِ الْحَرامِ » ) * عطف است بر جمله * ( « سَبِيلِ اللَّه » ) * ، و مراد از جلوگيرى مؤمنين از اداى عبادات ، مناسك در كعبه است ، و لازمه اين