* ( « وَإِذْ بَوَّأْنا لإِبْراهِيمَ مَكانَ الْبَيْتِ أَنْ لا تُشْرِكْ بِي شَيْئاً وَطَهِّرْ بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْقائِمِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ » ) * « بوء له مكانا كذا » معنايش اين است كه براى او فلان مكان را مهيا كرد ، تا مرجع و بازگشت گاه او باشد و همواره بدانجا برگردد . و كلمه « مكان » به معناى محل استقرار هر چيزى است . بنا بر اين « مكان خانه » قطعه اى است از زمين كه خانه كعبه در آن بنا شده ، و مراد از « قائمين » آن طور كه از سياق استفاده مىشود ، كسانى هستند كه خود را براى عبادت خدا و نماز به تعب مىاندازند . و كلمه « ركع » جمع « راكع » است ، مانند « سجد » كه جمع « ساجد » است . و همچنين « ركوع » و « سجود » نيز جمع راكع و ساجد است .
كلمه « اذ » در جمله * ( « وَإِذْ بَوَّأْنا . . . » ) * ظرفى است متعلق به مقدر ، و تقدير آن « اذكر وقت كذا » است . و در اين جمله داستان معبد شدن كعبه براى مردم را بيان مىكند ، تا همه بهتر بفهمند ، كه چطور جلوگيرى مردم از عبادت در آن الحاد به ظلم است .
و اينكه خداى تعالى مكان بيت را براى ابراهيم ( ع ) تبوئه قرار داد معنايش اين است كه آن را مرجع براى عبادت قرار داد ، تا عبادت كنندگان آنجا را خانه عبادت خود قرار دهند . و اين كه خانه را هم به خود نسبت داد ، و فرمود : « * ( وَطَهِّرْ بَيْتِيَ ) * - پاك كن خانهام را » اشاره به همين قرار داد دارد .
و بدون ترديد اين قرارداد عبارت بوده از وحى به ابراهيم كه تو اين مكان را مكان و مرجع براى عبادتم بكن . پس معناى * ( « بَوَّأْنا لإِبْراهِيمَ مَكانَ الْبَيْتِ » ) * اين است كه : ما وحى كرديم به ابراهيم كه براى عبادتم قصد اين مكان كن . به عبارتى ديگر مرا در اين مكان عبادت كن .
با اين بيان روشن گرديد كه كلمه « ان » در جمله « * ( أَنْ لا تُشْرِكْ بِي شَيْئاً ) * » تفسيرى است كه وحى سابق را به اعتبار اينكه از مقوله قول بوده ، تفسير مىكند و ديگر احتياجى به تقدير « وحى كرديم كه » و يا « گفتيم » و امثال آن نيست .
و نيز روشن شد كه مقصود از جمله * ( « أَنْ لا تُشْرِكْ بِي شَيْئاً » ) * البته در خصوص اين سياق ، نهى از شرك به طور مطلق نيست ، هر چند شرك به طور مطلق مورد نهى است ، ولى مقصود نهى از خصوص شرك در عبادت است ، چون كسى كه به زيارت كعبه مىرود مقصودش عبادت است . و به عبارتى روشنتر : نهى از شرك در اعمال حج ، از قبيل تلبيه براى بتها اهلال براى آنها و امثال آن است .
و همچنين معناى جمله * ( « وَطَهِّرْ بَيْتِيَ . . . » ) * اين است كه وحى كرديم كه خانه مرا براى
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 519
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٥١٩