جزء كتاب هم كتاب است ، و برگشت هر دو احتمال به يك معنا است ، ديگر فائده چندانى ندارد كه ما مثل بعضى اصرار بورزيم كه احتمال دومى قوىتر و يا متعين است .
كلمه « نبذ » به طورى كه راغب « 1 » گفته به معناى دور انداختن هر چيز حقيرى است كه مورد اعتناء نباشد ، وقتى مىگويند « نبذه » يعنى فلان چيز را انداخت ، مىرساند كه از جهت حقير شمردن آن را دور انداخت .
و اما كلمه « انتبذ » به معناى « از مردم كناره گرفت » است .
و مريم دختر عمران و مادر مسيح است و مقصود از ياد آوردن مريم ، ياد آورى خبر و داستان مريم مىباشد و كلمه « اذ » ظرف داستان مريم است و جمله « انتبذت » تا آخر داستان مظروف اين ظرف است و معناى آيه اين است كه اى محمد ! در اين كتاب داستان مريم را در آن حين كه از مردم اهل خود كناره گرفت و در مكان شرقى ( كه گويا همان سمت شرقى مسجد باشد ) اعتزال جست ذكر كن .
و مقصود از روحى كه براى مريم ( عليه السلام ) به صورت بشر متمثل شد ]
« فَاتَّخَذَتْ مِنْ دُونِهِمْ حِجاباً فَأَرْسَلْنا إِلَيْها رُوحَنا فَتَمَثَّلَ لَها بَشَراً سَوِيًّا » .
كلمه « حجاب » به معناى هر چيزى است كه چيزى را از غير بپوشاند و از اين كلمه چنين بر مىآيد كه گويا مريم خود را از اهل خويش پوشيده داشت تا قلبش براى اعتكاف و عبادت فارغتر باشد ، هم چنان كه جمله « كُلَّما دَخَلَ عَلَيْها زَكَرِيَّا الْمِحْرابَ وَجَدَ عِنْدَها رِزْقاً » « 2 » نيز بدان اشاره دارد ، كه تفسير و اشاره اش به مدعاى ما گذشت .
بعضى « 3 » گفتهاند : مريم در خود مسجد منزل كرده بود ، و هر وقت حيض مىشد از آنجا بيرون شده به خانه زكريا مىرفت ، و چون پاك مىشد دوباره به مسجد بر مىگشت ، تا آنكه روزى كه پرده اى دور خود كشيده بود تا غسل كند ناگهان جبرئيل به صورت مردى جوان و امرد و زيبا روى بر او در آمد ، مريم به خدا پناه برد .
و ليكن هيچ دليلى در آيات مربوطه به آن جناب بر اين تفصيل نداريم و آيه آل عمران را هم ديديد كه معناى سابق حجاب را تاييد مىكرد .
« فَأَرْسَلْنا إِلَيْها رُوحَنا فَتَمَثَّلَ لَها بَشَراً سَوِيًّا » - از ظاهر سياق بر مىآيد كه فاعل كلمه « تمثل » ضميرى است كه به روح بر مىگردد پس روحى كه به سوى مريم فرستاده شده بود به صورت بشر ممثل شد ، و معناى تمثل و تجسم به صورت بشر اين است كه در حواس بينايى
هامش
( 1 ) مفردات راغب ، ماده « نبذ » .
( 2 ) هر وقت زكريا وارد محراب او مىشد مىديد كه نزد او رزقى است . سوره آل عمران آيه 22 .
( 3 ) كشاف ، ج 3 ، ص 9 .