از قبيل بيان عيبهاى مشركين و صفات بد آنان ، كه همه ناشى از انكار توحيد است ، و مانند سخنان باطل ، و استكبارشان در برابر خدا و استهزاء آيات او و انكار حشر ، و نيز متضمن بيان بطلان اين سخنان و تهديد ايشان است به آمدن عذاب دنيوى ، و هشدارشان از عذاب روز مرگ و روز قيامت ، و نيز حقايقى ديگر كه پس از بحث روشن مىگردد .
* ( « إِلهُكُمْ إِله واحِدٌ فَالَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالآخِرَةِ قُلُوبُهُمْ مُنْكِرَةٌ وَهُمْ مُسْتَكْبِرُونَ » ) * .
در تفسير جمله * ( « إِلهُكُمْ إِله واحِدٌ » ) * قبلا گفتيم كه نتيجه حجتى است كه در آيات قبلى اقامه شده بود .
و جمله * ( « فَالَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالآخِرَةِ . . . » ) * تفريعى است بر همان جمله ، و افتتاح فصل جديدى است از كلام در پيرامون رفتار و گفتار كفار و اعمالى كه ناشى از ايمان نداشتن به خداست ، و اگر اسمى از ايمان نداشتن به خدا نبرد بلكه مساله ايمان نداشتن به روز قيامت را ذكر كرد ، بدين جهت بود كه آن حجتى كه اقامه فرموده بود حجت بر توحيد كامل بود ، و آن عبارت است از وجوب اعتقاد به معبودى عليم و قدير كه تمامى موجودات را خلق كرد ، و همه نعمتها را ارزانى داشت ، اما نه به لغو و باطل ، بلكه به حق ، تا دوباره بسويش باز گردند و ايشان را بر آنچه كه كردهاند محاسبه نموده و بر اساس اوامر و نواهى ، كه بوسيله فرستادگانش به ايشان ابلاغ فرموده پاداش يا كيفر دهد .
پس توحيدى كه در آيات گذشته بدان سفارش شده عبارت است از اعتقاد به وحدانيت خداى تعالى و ايمان به آنچه فرستادگان او آوردهاند و ايمان به روز حساب ، و لذا در همين آيات ، كافر را عبارت از كسى دانسته كه به روز جزا ايمان نداشته باشد ، چون ايمان به روز جزا مستلزم ايمان به وحدانيت خدا و رسالت رسولان او است .
و شما خواننده عزيز براى مزيد اطلاع و وضوح بيشتر در باره آنچه ما گفتيم به كلامى كه ما در ذيل آيات اول سوره كه مىفرمود : « يُنَزِّلُ الْمَلائِكَةَ بِالرُّوحِ مِنْ أَمْرِه عَلى مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِه أَنْ أَنْذِرُوا أَنَّه لا إِله إِلَّا أَنَا فَاتَّقُونِ خَلَقَ السَّماواتِ وَالأَرْضَ بِالْحَقِّ تَعالى عَمَّا يُشْرِكُونَ » گذرانديم مراجعه نمائيد ، زيرا آن كلام جامعى بود كه ما در باره اصول سه گانه اعتقادات گذرانديم .
* ( « قُلُوبُهُمْ مُنْكِرَةٌ » ) * - يعنى دلهايشان منكر حق است . * ( « وَهُمْ مُسْتَكْبِرُونَ » ) * يعنى از حق استكبار مىورزند ، و استكبار - بطورى كه گفتهاند - عبارت از اين است كه : كسى بخواهد با ترك پذيرفتن حق ، خود را بزرگ جلوه دهد ، و خود را بزرگتر از آن بداند كه حق را بپذيرد .
معناى آيه اين است كه معبود شما واحد است ، و آيات واضحه اى بر آن دلالت دارد ،