سطر است ، و بنا به گفته آنان كلمه مذكور جمع الجمع خواهد بود . « 1 »
و در جمله * ( « وَإِذا قِيلَ لَهُمْ ما ذا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ » ) * ممكن است قائل اين پرسش بعضى از مؤمنين بوده باشند كه از كفار اين سؤال را كرده بودند ، تا آنان را امتحان كنند ، و نظريه آنان را در باره دعوت نبوى استفهام نمايند ، و ممكن هم هست گوينده آن بعضى از مشركين بوده باشند ، كه به منظور تقليد در آوردن و استهزاء مؤمنين ، اين سؤال را از يكديگر كرده باشند ، و ممكن هم هست شخص متحيرى كه راستى در حقانيت اين دعوت شك داشته ، اين سؤال را كرده باشد ، و آيه بعدى و همچنين آيه * ( « وَقِيلَ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا ما ذا أَنْزَلَ رَبُّكُمْ » ) * يكى از دو وجه اخير را تاييد مىكند .
* ( « قالُوا أَساطِيرُ الأَوَّلِينَ » ) * - يعنى اين چيزى كه از آن پرسش مىشود ، اكاذيب و خرافاتى است كه گذشتگان نوشته و ثبت كرده و براى آيندگان باقى گذاشتهاند ، كه لازمه اين پاسخ اين است كه اين قرآن از ناحيه خداى سبحان نازل نشده باشد .
* ( « لِيَحْمِلُوا أَوْزارَهُمْ كامِلَةً يَوْمَ الْقِيامَةِ . . . » ) *
راغب در مفردات گفته : كلمه « وزر » - به فتحه « واو » و « زاء » - به معناى ملجا و پناهگاه كوه است ، كه در مواقع خطر بدانجا پناهنده مىشوند ، هم چنان كه خداى سبحان فرموده : « كَلَّا لا وَزَرَ إِلى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمُسْتَقَرُّ » و كلمه « وزر » - به كسره « واو » و سكون « زاء » - به معناى ثقل و بار است ، و به مناسبت سنگينى كوه ، بار را هم وزر گفتهاند ، و از بار سنگين هم تجاوز نموده گناهان را هم وزر خواندهاند هم چنان كه ثقل هم مىخوانند ، و در قرآن از گناهان ، هم به وزر تعبير شده و فرموده : * ( « لِيَحْمِلُوا أَوْزارَهُمْ كامِلَةً » ) * و هم به ثقل تعبير شده و فرموده : « وَلَيَحْمِلُنَّ أَثْقالَهُمْ وَأَثْقالًا مَعَ أَثْقالِهِمْ » .
آن گاه اضافه كرده است كه : وزر ديگران را بر دوش كشيدن در حقيقت همان معنايى است كه رسول خدا ( ص ) در حديث « من سن سنة حسنة كان له اجرها و اجر من عمل بها من غير ان ينقص من اجره شىء و من سن سنة سيئة كان له وزرها و وزر من عمل بها » بيان فرموده است ، و معناى حديث اين است كه : « هر كس سنت خوبى را باب كند و مردم را بدان عادت دهد ، هم اجر عمل خود را مىبرد ، و هم اجر هر كسى را كه بدان عمل كند ، بدون اينكه از اجر عاملين آن ، چيزى كم شود ، و هر كس سنت زشتى را باب كند ، هم وزر آن عمل را بدوش خواهد كشيد ، و هم وزر هر كسى را كه به آن عمل كند » ،
هامش
( 1 ) مفردات راغب ، ماده « سطر » .