مىرود و حقايق به واقعيت خود رخ مىنمايانند . و اينها كه در اين امت دعوت اسلام را تكذيب كردند ، و مرتكب ظلم شدند وضعشان وضع همان افراد از امتهاى گذشته است ، * ( « فَانْظُرْ كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الظَّالِمِينَ » ) * ببين عاقبت آن ستمكاران چه شد ؟ تا حدس بزنى عاقبت اين ستمكاران چه خواهد بود .
اين آن معنايى است كه بعد از بحث دقيق پيرامون معناى آيه به دست مىآيد ، ولى مفسرين در معناى آن ، سخنان مختلفى دارند كه اساس همه آنها اشتباهى است كه در معناى تاويل گرفتار آن شدهاند ، و چون فائده اى در نقل و بحث پيرامون آنها نيست و نيز چون قبلا اقوال آنان در باره معناى تاويل را بطور استقصاء نقل كرديم ، از تعرض به آن اقوال مىگذريم .
* ( « وَمِنْهُمْ مَنْ يُؤْمِنُ بِه وَمِنْهُمْ مَنْ لا يُؤْمِنُ بِه وَرَبُّكَ أَعْلَمُ بِالْمُفْسِدِينَ » ) * در اين آيه شريفه امت اسلام را به دو قسم تقسيم كرده ، يكى آنهايى كه به قرآن ايمان مىآورند ، و ديگرى آنهايى كه ايمان نمىآورند . آن گاه از آن دسته كه ايمان نمىآورند بطور كنايه تعبير كرده به « مفسدين » ، در نتيجه از اين تعبير اين معنا به دست مىآيد كسانى كه تكذيب مىكنند آنچه را كه در قرآن است بدين جهت تكذيب مىكنند كه مفسد هستند .
بنا بر اين ، آيه شريفه در صدد بيان حال اين امت است ، كه بعضى از آنان ايمان مىآورند و بعضى كفر مىورزند ، و اينكه كفر آنان كه كفر مىورزند ناشى از رذيله افساد است .
و اما اينكه بعضى « 1 » از مفسرين در تفسير اين آيه گفتهاند منظور اين است كه : « امت تو مانند ستمكاران از امتهاى گذشته نيستند ، كه به جز عده قليلى پيامبران خود را تكذيب كردند و به عذاب انقراض مبتلا شدند ، بلكه امت تو بعد از تو دو طائفه خواهند شد ، يك طائفه زود به قرآن ايمان خواهند آورد ، و طائفه اى ديگر تا ابد ايمان نخواهند آورد » ، معنايى است كه به هيچ وجه از آيه استفاده نمىشود .
* ( « وَإِنْ كَذَّبُوكَ فَقُلْ لِي عَمَلِي وَلَكُمْ عَمَلُكُمْ . . . » ) *
در اين آيه شريفه به رسول گرامى خود تلقين مىكند كه اگر تكذيب كردند از آنان بيزارى بجويد ، و اين خود يكى از مراتب انتصار و تاييد حق است از ناحيه كسى كه براى احياى حق قيام نموده . بنا بر اين ، طريقه احياى حق اين شد كه داعى به سوى حق مردم را بر قبول آن وادار كند ، اگر قبول كردند كه هيچ ، و اگر قبول نكردند از آنان بيزارى بجويد تا آنان وى را وادار به قبول باطل خود نسازند .
هامش
( 1 ) تفسير المنار ، ج 11 ، ص 380 .