مىكند .
و منظور از « نصيب از كتاب » سهمى است كه هر فردى از مقدرات دارد . و اينكه فرمود : « بهره هر يك از آنان از كتاب به ايشان مىرسد » و حال آنكه به حسب ظاهر انسان به آن بهره ها مىرسد نه آن بهره ها به انسان ، براى اين است كه دلالت كند بر اينكه نصيب هر كس بطور مسلم به او خواهد رسيد ، و چيزى كه براى او مقدر نشده مسلما برايش دست نخواهد داد .
بنا بر اين ، معناى آيه چنين مىشود : كسانى كه با ارتكاب شرك و عبادت بتها به خداوند دروغ بسته و يا با رد همه احكام دين و يا بعضى از آن آيات او را تكذيب نمودند ، بهره شان از كتاب و آنچه كه از خير و شر در حقشان مقدر شده در خلال زندگى دنيويشان به آنان خواهد رسيد ، تا آنكه اجلهايشان سر آمده و فرستادگان ما كه همان ملك الموت و ياران اويند بر ايشان نازل شده جانشان را بستانند ، آن وقت است كه از ايشان سؤال مىشود كجايند آن شركايى كه براى خداوند اتخاذ كرده آنها را شفيع درگاه خدا مىدانستيد ؟
در جواب مىگويند : ما نمىبينيم آنها را ، يعنى آنها را آن اوصافى كه برايشان قائل بوديم نمىيابيم . آرى ، عليه خود شهادت مىدهند به اينكه در دنيا كافر بودهاند ، چون با مشاهده حقيقت امر را مىبينند ، و معلومشان مىشود كه غير از خداى سبحان چيزى نيست كه مستقلا داراى نفع يا ضررى باشد ، و آن نسبتها كه به اولياى خود مىدادند همه خطا بوده .
اين آن مطالبى است كه از آيه استفاده مىشود ، و در آن جهاتى از بحث هست كه در ذيل آيات ديگرى كه از حيث مضمون شبيه به آنند در سوره « انعام » و سوره هاى ديگر بحث شده است .
* ( « قالَ ادْخُلُوا فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ مِنَ الْجِنِّ وَالإِنْسِ » ) * اين خطاب از ناحيه خود پروردگار است ، نه ملائكه كه واسطه هاى او در مساله موت و غير آنند . مخاطبين به اين خطاب به حسب سياق لفظ بعضى از كفارند كه قبل از ايشان امتهايى مانندشان از جن و انس بوده و درگذشتهاند ، ظاهر سياق چنين است ، و ليكن خطاب در معناى اين است كه فرموده باشد : « داخل شويد در آنچه كه داخل شدند گذشتگان و آيندگان شما » ، و اگر سياق را آن طور منتظم نمود ، براى اين است كه زمينه را براى ذكر مشاجرات اهل دوزخ و اعتراضاتى كه هر تازه واردى به دوزخيان قبل از خود دارد فراهم نمايد ، چنان كه مىفرمايد : « إِنَّ ذلِكَ لَحَقٌّ تَخاصُمُ أَهْلِ النَّارِ » « 1 » .
هامش
( 1 ) سوره ص آيه 64