تو مقدر كرده بودى ادامه داديم ، يعنى تا سر حد ظلم و كفر پيش رفتيم .
* ( « وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيعاً » ) * و روزى كه همه آنان را محشور مىكند تا احتجاج عليه آنان به طور كامل انجام يابد ، آن گاه به طايفه شيطانها مىفرمايد : * ( « يا مَعْشَرَ الْجِنِّ قَدِ اسْتَكْثَرْتُمْ مِنَ الإِنْسِ » ) * اى گروه جن شما ولايت بر انسانها و گمراه نمودن آنان را از حد گذرانديد * ( « وَقالَ أَوْلِياؤُهُمْ مِنَ الإِنْسِ » ) * پيروان شيطانها به جاى ايشان جواب داده به حقيقت اعتراف كرده و مىگويند : * ( « رَبَّنَا اسْتَمْتَعَ بَعْضُنا بِبَعْضٍ » ) * پروردگارا ما گروه آدميان خودمان دنبال شيطانها را گرفته و از تسويلات آنان از قبيل زخارف دنيا و هواپرستى لذت برديم ، و گروه جن هم از پيروى كردن ما و القاى وسوسه به دلهاى ما لذت بردند ، ما دو طايفه اين روش را ادامه داديم تا آنكه : * ( « بَلَغْنا أَجَلَنَا الَّذِي أَجَّلْتَ لَنا » ) * رسيديم به آن اندازه از زندگى نكبتبار و كارهاى ناشايسته كه فعلا داريم .
به طورى كه ملاحظه مىكنيد اعتراف دارند كه اين « اجل » را هر چند خداوند مقدر فرموده ولى ايشان با پيمودن راه بهره بردارى از يكديگر به اختيار خويش ، به آن رسيدهاند . و بنا بر آنچه گفته شد اگر بگوييم آيه شريفه ظهور دارد در اينكه مراد از « جن » شياطين جنى است كه در سينه ها وسوسه مىكنند خيلى بيراهه نرفتهايم .
* ( « قالَ النَّارُ مَثْواكُمْ خالِدِينَ فِيها إِلَّا ما شاءَ اللَّه . . . » ) *
اين جمله حكايت جوابى است كه خداوند به آنان مىدهد ، و در عين حال قضايى است كه عليه آنان مىراند ، و متن آن قضا تنها جمله * ( « النَّارُ مَثْواكُمْ » ) * است . كلمه « مثوى » اسم مكان از ماده « ثوى يثوى ثواء » و به معناى محل اقامت با استقرار است ، پس اينكه فرمود :
* ( « النَّارُ مَثْواكُمْ » ) * معنايش اين است كه : آتش محل اقامتى است براى شما كه در آن استقرار خواهيد داشت ، و بيرون شدن برايتان نيست ، از اين رو جمله * ( « خالِدِينَ فِيها » ) * تاكيد خواهد بود ، و چون ممكن بود كسى خيال كند كه خود خداى تعالى هم نمىتواند آنان را از آتش بيرون كند لذا فرمود * ( « إِلَّا ما شاءَ اللَّه » ) * تا بفهماند كه قدرت خداى تعالى بر نجات دادن آنان در عين حال بجاى خود باقى است ، گر چه نجات نمىدهد .
و در آخر براى اينكه بيان آيه را تكميل نموده و خطابى كه به رسول خدا ( ص ) شده تعليل كرده باشد فرمود : « إِنَّ رَبَّكَ حَكِيمٌ عَلِيمٌ » .
* ( « وَكَذلِكَ نُوَلِّي بَعْضَ الظَّالِمِينَ بَعْضاً بِما كانُوا يَكْسِبُونَ » ) * در اين جمله اين معنا را خاطرنشان مىسازد كه بعضى از ستمكاران را ولى بعضى ديگر قرار دادن به همان ملاكى است كه در آيه قبلى ذكر شد ، و آن اين بود كه تابع
تفسير الميزان ( فارسي ) — صفحة 486
مساهمون: السيد محمدحسين الطباطبائي
ص٤٨٦