اخبار و احاديث
1 - كافى از عدهء مشايخ خود . . . از حارث بن مغيره يا پدرش از حضرت صادق عليه السّلام كه گويد به حضرت عرضه داشتم در وصيت لقمان چه چيز بود ؟ فرمود چيزهاى عجيبى بوده
كان فيها الأعاجيب
و عجيبترين چيزهائى كه در آن بود اين بود كه به پسرش گفت اى پسرم . خوف و ترس تو از خدا بايد طورى باشد كه اگر فرضا تمام اعمال نيك جن و انس را داشته باشى باز هم احتمال عذاب را بايد بدهى . و اميدت به خداوند بايد طورى باشد كه اگر فرضا تمام گناهان جن و انس را داشته باشى باز هم احتمال مشمول رحمت و لطف او را در حق خودت بده سپس حضرت فرمود پدرم ميفرمود كه هيچ بندهء مؤمنى نيست مگر در درون قلبش دو نور متساوى هست نور ترس و نور اميد كه اگر با هم سنجيده شوند هيچ يك از اين نورها بيشتر از ديگرى نيست ( همان مقدار كه ترس از خدا دارد به همان ميزان به رحمتش اميدوار است ) .
بيان
اعاجيب
جمع اعجوبه است و اعجوبه هر چيزى است كه خوبى يا بدى آن شگفت انگيز باشد كه البته در اين حديث خوبى شگفت انگيز مراد است و اين حديث دلالت بر اين دارد كه خوف و رجاء هر دو بايد در حد كمال باشد و منافاتى ندارد كه هم خوف و هم اميد هر دو خيلى زياد باشد چون هر يك از جهتى است يعنى ديدن و ملاحظه رحمت واسعه الهى و بىنيازى وجود و بخشش و لطف عميم پروردگار در باره بندگان باعث اميد فراوان است و از طرف ديگر شدت غضب و كيفر بيمانندش و تهديدهاى هراسناكى كه به معصيتكاران دارد منشأ خوف و بيم زياد مىشود . علاوه بر اين علت خوف و ترس مربوط به خود انسان و نقص و كوتاهى و تقصير انسان و زشتى اعمال و نارسائى و قصور از دستيابى بمراتب قرب و وصال الهى و غوطهورشدنش در كارهائى كه موجب زيان و بدبختى مىشود اينها علل خوف و خشيت است ولى اسباب و علل اميد و رجاء مربوط بلطف و رحمت خدا و عفو و بخشش او و احسان و عنايت وافر و كامل او است . پس ريشه خوف قصور و تقصير بنده است و ريشه رجاء كمال اوصاف خداوندى است و در هر دو طرف حد و مرزى نيست ( قصور و فقر و امكان انسان جزء ماهيت او و غنا و بىنيازى و كمال خداوندى در ذات او است ) بعضى از ارباب تحقيق در تشريح معناى رجاء و اميد چنين گفته آنچه كه با انسان رابطه و تماس دارد چه خوب و محبوب و چه بد و ناپسند يا مربوط بگذشته است و يا آلان و در زمان حاضر است و يا مربوط بآينده كه انسان در انتظار او است اگر حادثه و واقعهاى