خوف باشد تا در نتيجه در انجام واجبات كوشا و از معصيت و گناه خوددارى نمايد و هيچ وقت احساس امن و آسوده خاطرى از عذاب نداشته كه موجب خسران و بدبختى در دنيا و آخرت خواهد شد ( مجمع البيان )
أَ وَ لَمْ يَهْدِ لِلَّذِينَ يَرِثُونَ الْأَرْضَ
در ديار و جايگاه پيشينيان سكونت نموده و لفظ يهدى كه با لام متعدى شده چون به معناى تبيين و روشن شدن است
أَنْ لَوْ نَشاءُ أَصَبْناهُمْ بِذُنُوبِهِمْ
آيا روشن و واضح نيست براى آنها كه اگر بخواهيم كيفر ميدهيم آنان را بگناهانشان همچنان كه پيشينيان را كيفر داديم
وَ نَطْبَعُ عَلى قُلُوبِهِمْ
و بر دلشان مهر مىزنيم
فَهُمْ لا يَسْمَعُونَ
و در نتيجه كوردلى فهم و عبرت و پند پذيرى ندارند .
لِلَّذِينَ هُمْ لِرَبِّهِمْ يَرْهَبُونَ
يعنى از خداى خود ميترسند و گرد گناه نميگردند و بدستورات تورات عمل ميكنند .
عَذابِي أُصِيبُ بِهِ مَنْ أَشاءُ
در مجمع گويد يعنى افرادى كه معصيت مرا نموده و استحقاق عذاب يافتهاند آن كس را كه بخواهم كيفر ميكنم و چون ممكن است مشمول مغفرت بشوند از اين جهت من اشاء فرموده
وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ
. حسن و قتاده گفتهاند رحمت الهى در دنيا شامل نيك و بد فاجر و مؤمن هست ولى در آخرت رحمت الهى فقط مختص مؤمنين و متقين است .
و عوفى گفته البته رحمت الهى همه چيز و همه كس را فرا گرفته ولى توسعه و شمول رحمت براى وجود مؤمن است و اهل تقوى باعث توسعه رحمت حق در دنيا شده است يعنى بكفار روزى ميرسد و از آنان دفع بلا مىشود چون در كنار مؤمن قرار گرفته و رحمت حق كه شامل حال مؤمن شد كفار هم بهرهمند شده و بزندگى خود ادامه ميدهند ولى هنگامى كه آخرت فرا رسيد و بطور كلى جهان و دنياى مؤمنين از جهان كافران جدا شد رحمت حق مخصوص مؤمن گشته و كفار از آن رحمت طفيلى و تبعى كه در دنيا داشتند بىبهره ميشوند .
درست مانند كسى كه از نور چراغ ديگرى استفاده مىكند كه تا وقتى صاحب چراغ هست و اين شخص نزديك او و در كنار او است از روشنائى چراغ بهرهمند ميگردد ولى هنگامى كه صاحب چراغ رفت و چراغ را برد روشنائى بطور كلى ميرود و گفته شده كه معناى آيه اينست كه رحمت حق وسيع است و هر كس كه بخواهد از هدايت الهى برخوردار شود و خود را در شعاع رحمت حق قرار دهد ابدا مانعى نيست و شامل همه مىشود اگر همه مردم بخواهند خود را مشمول رحمت و هدايت نمايند مىتوانند چون رحمت حق بسيار وسيع است ولى بعضى از افراد نميخواهند از اين رحمت واسعه بهرهمند شوند چون از ضلالت و گمراهى خود دست بر نميدارند و اين با سعه رحمت هيچ منافاتى ندارد -
فَسَأَكْتُبُها لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ
يعنى به زودى و يا حتما رحمت خود را اختصاص باهل تقوى داده و براى آنان تثبيت مينمايم و يا با اشخاصى كه از گناهان كبيره و معصيت پرهيز نمودهاند
وَ اتَّقُوا فِتْنَةً لا تُصِيبَنَّ