پيشين و در اواخر انجام داده آگاه مىشود . اى انسان چه عاملى تو را گول زد و تو را نسبت به آن خداى كريم و بزرگوارى كه آفريد تو را و تمام اعضاء و قواى درونى تو را متناسب و تعديل نمود و در آن شكل و صورتى كه اراده حكيمانهاش اقتضاء كرد تركيب بندى كرد مغرور نموده و فريب داد .
بروج 12 تا 14
إِنَّ بَطْشَ رَبِّكَ لَشَدِيدٌ
الى قوله تعالى
وَ هُوَ الْغَفُورُ الْوَدُودُ
گرفتن الهى بسى سخت و دشوار است تا آنجا كه فرموده و آن خدا بخشنده پر مهر است .
اعلى 10 - 12
سَيَذَّكَّرُ مَنْ يَخْشى . وَ يَتَجَنَّبُهَا الْأَشْقَى . الَّذِي يَصْلَى النَّارَ الْكُبْرى ثُمَّ لا يَمُوتُ فِيها وَ لا يَحْيى
. آن كس كه داراى خوف و خشيت است به زودى پند ميپذيرد و آنكه شقاوت و گيش بيشتر است از اين تذكرات كنارهگيرى مىكند و بعدا در آتش بزرگ خشم خدا وارد شده و در آنجا نه ميميرد و نه زنده است در بدترين حالت ميان مرگ و حيات بسر ميبرد .
بينه 8
رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ ذلِكَ لِمَنْ خَشِيَ رَبَّهُ
كسانى كه از خدا ترس دارند پاداششان اين است كه خدا از آنان خشنود و آنان از خدا راضى و خشنود هستند .
تفسير
وَ إِيَّايَ فَارْهَبُونِ
. گفته شده رهبت آن ترسى است كه با تحفّظ و خوددارى هم راه باشد و اين آيه ميفهماند كه مؤمن بجز از خدا نبايد از هيچ كس بترسد
وَ إِيَّايَ فَاتَّقُونِ
يعنى با ايمان خود و پيروى از حق و روى گرداندن از دنيا تقوى و پرهيزگارى را تحكيم نمائيد .
و گفته شده كه رهبت مقدمه و زير بناى تقوى است .
أُولئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ اللَّهِ
مثل اينكه اين آيه دلالت بر اين دارد كه رجاء و اميد بايد توأم با عمل باشد ( به گواهى جملات قبلى ) و بدون عمل شايسته رجاء نيست ، بلكه فريب است و گفته شده با اينكه اين گروه را با داشتن اعمال توصيف مينمايد متذكر رجاء و اميد هم مىشود براى اين است كه عمل در معرض خطر است پس دلالت قطعى بر پايان نيك و سرانجام مطلوب ندارد و لذا در عين عمل كردن بايد حالت رجاء و اميد داشته باشد چون ميزان سعادت پايان و عاقبت امر است
وَ يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ
گفته شده كه اين جمله تهديد و هشدار بزرگى است كه معلوم مىشود كه طرف تهديد در اعمالش زشتى و قبح بيحد و مرزى دارد و لفظ نفس ( شما را از خودش ميترساند ) براى اينست كه اعلام نمايد كيفر كيفرى است بس بزرگ كه از خداى بزرگ صادر مىشود بنا بر اين نبايد در برابر اين كيفر بزرگ بتهديد كافران و دشمنان اعتناء شود و تكرار اين جمله براى تأكيد و بزرگداشت مطلب است
وَ اللَّهُ رَؤُفٌ بِالْعِبادِ
يعنى همين تهديدهاى الهى از جهت رأفت و محبتى است كه خداوند براى صلاح ديد بندگانش دارد و يا اينكه با جملات قبلى بعذابش جلب توجه بندگان را مينمايد و با اين جمله رافت و محبتش را