نداشته و آماده نبودند .
وَ يَخافُونَ سُوءَ الْحِسابِ
از حسابرسىهاى ناگوار خوف دارند و لذا قبل از اينكه بحسابشان رسيدگى شود خود به حساب كارهاى خود ميرسند .
على بن ابراهيم و كلينى و صدوق و عياشى از حضرت صادق عليه السّلام نقل كردهاند كه آن حضرت هنگامى كه ديد مردى با كمال دقت حق خود را تا آخرين دينار از برادر دينى خود استيفاء نمود اين آيه را تلاوت فرمود سپس حضرت فرمود : تو خيال ميكنى كه اينها از ظلم و جور الهى ميترسند ؟ نه . چنين نيست ، بلكه آنها از حساب دقيق و بررسى كامل كوچكترين كارها و اعمال ميترسند كه خدا اين گونه حسابگرى را سوء الحساب و حسابرسى ناگوار ناميده است پس هر كس در حساب از ديگران دقت زياد اعمال نمايد كار زشتى مينمايد . و در مجمع و تفسير عياشى از همان حضرت نقل نموده كه مقصود از
سُوءَ الْحِسابِ
اينست كه تمام كارهاى زشت و تمامى كارهاى نيك همه و همه مورد بررسى و حساب قرار گيرد و اين همان استقصاء و رسيدگى تا آخرين عمل و كارهاى انسان است .
نَنْقُصُها مِنْ أَطْرافِها
كاستن از اطراف زمين يعنى هلاكت و نابودى اهل زمين . در احتجاج از امير مؤمنان على عليه السّلام نقل نموده كه مقصود هلاك ساختن تبهكاران از قرون گذشته كه نامش را اينان و آمدن به طرف آنها
( نَأْتِي الْأَرْضَ )
ناميده . و در فقيه از حضرت صادق عليه السّلام نقل كرده كه از معناى اين آيه از حضرت سؤال شد فرمود منظور از كاستن زمين از دست دادن علماء و دانشمندان است كه ثقل زمينند و على بن ابراهيم گفته يعنى مرگ علماء . در كافى از حضرت باقر عليه السّلام نقل نموده كه حضرت سجاد عليه السّلام مكرر ميفرمود كه اين آيه شريفه
أَ وَ لَمْ يَرَوْا أَنَّا نَأْتِي الْأَرْضَ نَنْقُصُها مِنْ أَطْرافِها
آمادگى بيشترى در نفس من براى مرگ و كشته شدن ايجاد مىكند كه منظور از كاستن از اطراف زمين از دست رفتن علماء و دانشمندان است .
لا مُعَقِّبَ لِحُكْمِهِ
يعنى هيچ قدرتى نيست كه از حكم و قضاء الهى جلوگيرى نمايد معقّب به چيزى ميگويند كه دنبال چيز ديگرى بيايد و آن را نابود و باطل كند
وَ هُوَ سَرِيعُ الْحِسابِ
يعنى خداوند به زودى و در آينده نزديكى به حساب اينها خواهد رسيد .
ذلك اين هلاكت و نابودى ستمكاران و جايگزين شد مؤمنين بجاى آنها
لِمَنْ خافَ مَقامِي وَ خافَ وَعِيدِ
از موقف من در مقام حساب و از وعيد و تهديد من به عذاب خوف و ترس دارند بيوتا آمنين خانههائى كه از ويرانى و از سوراخ كردن دزدان و از خراب نمودن و ويرانگرى دشمنان مصون است چون در دل صخرههاى كوه در كمال استحكام قرار گرفته . يا به خيال خودشان و غفلت و جهل ايشان از قدرت خداوند . تصور ميكنند كه اين خانهها از عذاب الهى در امن و امان و مصونند .
ما كانُوا يَكْسِبُونَ
ناگهان صيحه و غرش آسمانى آنها را