راه تقوى و پرهيزگارى بدست آورد و در تفسير است كه اين آيه افرادى را كه افتخار به نژاد و قوميت ميكنند و عظمت و شرافت را بحسب و نسب ميدانند محكوم مينمايد . رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله در روز فتح مكه فرمود : اى مردم خداوند نخوت و غرور جاهليت و افتخار بىپايه بپدران را از بين برد و بر روى آنها خط بطلان كشيد . عربيت سمت پدرى و مقام ارزشمندى ندارد فقط زبان گويائى است هر كس اين زبان را داشته باشد عربى است هر كه باشد بدانيد همه شما از آدم هستيد و آدم هم از خاك است گرامىترين شما از نظر خدا كسى است كه تقوى و پرهيزگاريش بيشتر باشد و در تفسير مجمع البيان از پيغمبر اكرم صلّى اللَّه عليه و آله نقل كرده كه خداوند متعال روز قيامت بمردم خطاب نموده و ميفرمايد : اوامر و دستوراتى بشما دادم و عهد و پيمان بستيد كه آنها را انجام دهيد ولى شما آن عهد و پيمان را ناديده گرفته و به نسبت و قوميت خود باليديد من هم امروز افرادى را كه به من انتساب و ارتباط دارند ترفيع درجات داده و مقام آنها را بالا ميبرم و نسبهاى بىارزش شما را پست و ناچيز ميدانم . اهل تقوى كجا هستند بيايند
إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاكُمْ
. حضرت صادق عليه السّلام فرمود
اتقيكم
يعنى آن كس كه جانب تقيه را بيشتر و بهتر مراعات نموده ( امالى طوسى ج 2 ص 274 ) .
وَ أُزْلِفَتِ الْجَنَّةُ لِلْمُتَّقِينَ
بهشت براى متقين نزديك شده
غَيْرَ بَعِيدٍ
در دسترس و در محل نزديك و در تفسير است يعنى بهشت آراسته شده با سرعت بيشترى در اختيار اهل تقوى قرار ميگيرد .
آخِذِينَ ما آتاهُمْ رَبُّهُمْ
آنچه كه خداوند عطا ميفرمايد با كمال رضايت و خشنودى ميپذيرند يعنى هر آنچه خداوند به آنان بدهد خوب و مورد پسند و پذيرش است
إِنَّهُمْ كانُوا قَبْلَ ذلِكَ مُحْسِنِينَ
آنان داراى اعمال نيك بودند و اين جمله علت استحقاق و لياقت موهبت و عطاى خداوندى را بيان مىكند .
كانُوا قَلِيلًا مِنَ اللَّيْلِ ما يَهْجَعُونَ
اندكى از شب را ميخوابيدند كه اين جمله توضيح و بيان اعمال نيك آنان است . حضرت صادق عليه السّلام فرمود : كمتر شبى اتفاق مىافتاد كه براى عبادت برنخيزند و حضرت باقر عليه السّلام فرمود كه اين گروه ميخوابيدند ولى حالشان چنين بود كه هر وقت از حالى بحالى و از اين پهلو به آن پهلو ميگشتند ذكر خدا را بر زبان جارى كرده و ميگفتند
الحمد للَّه و لا إله الّا اللَّه و اللَّه اكبر و بالأسحار هم يستغفرون
در تهذيب و مجمع از حضرت صادق عليه السّلام نقل شده يعنى آنان در آخر شب در نماز وتر هفتاد بار استغفار مينمودند
وَ فِي أَمْوالِهِمْ حَقٌّ
در اموال خود سهمى در نظر گرفته و بر خود واجب و لازم ميدانستند كه بانگيزه قرب به حق و نوع دوستى و شفقت و مهربانى بر مردم آن سهم را بپردازند
لِلسَّائِلِ وَ الْمَحْرُومِ
بافراد سائل و فقير و در كافى است كه