قبلى است . و گفته شده ممكن مقصود از لفظ الوجوه كه در اين حديث آمده
من الوجوه الّتى يطاع اللَّه منها
( عبادتش از آن راههائى كه اطاعت خدا از آن راهها مىشود ) ائمه اطهار عليه السّلام هستند يكى پس از ديگرى چون بوسيله ارشاد و راهنمائى آنها انسان با طريق عبادت و راه بندگى آشنا مىشود و منظور از طاعة هم آن فرمانبرى و انجام وظيفهاى است كه با تعليم و توضيح آنان روشن شده و پيروى از آنان و تسليم در برابر اوامر آنان است و مقصود از حسن نيت اين است كه انسان از صميم قلب و از عمق جان به آنان علاقه و ارادت داشته و هيچ عاملى نتواند با اين حالت تسليم منازعه و مزاحمت نمايد و امكان دارد كه منظور از وجوه اقسام عبادات و انواع آن باشد از قبيل نمازهاى واجب و مستحب و روزهها و ساير واجبات و مستحبات با آن دائره وسيعى كه دارد و مراد از حسن نيت خالص بودن و پاكى نيت از شائبه نقص رياء و خودنمائى و غيره .
12 - كافى . . . هارون بن خارجه از حضرت صادق عليه السّلام نقل نموده كه فرمود :
انّ العبّاد ثلاثة قوم عبدوا اللَّه عزّ و جلّ . . .
عبادتكنندگان بر سه گونهاند گروهى خدا را از جهت خوف و ترس عبادت ميكنند كه اين عبادت بردهگان است . گروه ديگرى خداوند متعال را به منظور رسيدن به ثواب عبادت مىكند كه اين هم عبادت اجيرها و كارگران است . گروهى هم خداوند را بانگيزه محبت و دوستى عبادت ميكنند كه اين عبادت ، عبادت آزاد مردان است و اين رقم عبادت بهترين اقسام عبادات است .
توضيح
العبّاد ثلاثة
( عبادتكنندگان بر سه قسمند ) در بعضى از نسخهها تعبير چنين است كه بنا بر اين نسخه چيزى در تقدير لازم نيست گرفته شود ولى در بعضى از نسخهها
العبادة ثلاثة
آمده است كه در اين صورت كلمهاى بايد در تقدير گرفته شود يا در اول العباده به اين ترتيب ذو و العبادة يعنى اهل عبادت سه قسمند و يا بعد از لفظ قوم كه در حديث است به اين ترتيب
عبادة قوم
( عبادت و پرستش گروهى بانگيزه ترس و عبادت گروهى بانگيزه ثواب . . . ) و خلاصه مطلب اينكه عبادت صحيحى كه ثواب و ارزش دارد تا حدودى سه قسم است البته عبادتى كه از اين سه قسم نباشد مانند عبادت - رياكاران و امثال آن اساسا عبادت شمرده نميشود و از مقسم خارج است .
فتلك عبادة العبيد
چون در اين صورت عبادتكننده مانند بردهها و بندهائى است كه از ترس عقوبت و كتك خوردن از دست صاحبش دستورات او را انجام ميدهد .
فتلك عبادة الأجراء
و اين گونه عبادتكنندگان مانند اجير و مزدور كه براى بدست آوردن مزد و اجرت كار ميكنند اينها هم براى دستيابى باجر و ثوابهاى اخروى خدا را
بحار الأنوار (ج67 و 68) (فارسى) — صفحة 264
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٢٦٤