متنهاى مقدس مذهب بودا بنا مىشود . شئ مقدس را معمولا در تابوتى در اتاقى واقع در مركز بناى استوپا مىنهند . استوپا را راهرويى محصور فرامىگيرد . در چهار جهت اصلى در نردهء دور استوپا دروازهاى و واشدگاهى بايد ايجاد شود كه فرصت مناسبى است براى هنرنمايى مجسمهسازان .
كهنترين نردهء استوپا ، كه بهجاى مانده در بهرهوت « 1 » است . ( اين نرده را حال در موزهء كلكته بازسازى كرده و جا دادهاند ) كه تاريخ ساختن آن به سدهء دوم ق . م مىرسد . استوپاى مشهور سانچى نيز در همين دوره بازسازى شد و توسعه يافت .
خود استوپا صحنهء چندان مناسبى براى بروز هنر معمارى نيست .
دروازهها را برطبق پيشنمونههاى موجود در روستاها و شهرها بايد ساخت و پايبندى به اصول معمارى ساختمانهاى چوبى را حتى بر غار - معبدها تسرى داد . غارها را از سينهء تپهها درمىآوردند و از آن به عنوان زيارتگاه و يا معبد براى راهبها استفاده مىكردند . احداث اينگونه زيارتگاه اگر با عطيهء سخاوتمندانهء پشتيبانى جوياى نام همراه بود ، آنگاه تعدادى غار حفر مىكردند تا مجموعهاى از استوپاها و تالارهاى زيارتى ( چاىتيا ) « 2 » و صومعهها ( وىهارا ) « 3 » در آنها جاى داده شود ؛ به همان شيوه كه در ساختمانها و بناهاى ساختهشده در فضاى آزاد مرسوم بود . بنابراين غارهاى مفصل و تودرتو ، مانند غارهاى مغرب دكن و مخصوصا كارله ، « 4 » عبارتاند از مجموعه ساختمانى نسبتا مفصل و پيچيده كه در دل كوه حجارى شده است .
ورودى غارها واشدگاهى مستطيل شكل است كه به تالار نيايشى مستطيل راه دارد . يك سمت اين تالار شكل محرابى است كه زيارتگاه كوچكى را دربرمىگيرد . در دو سوى غار تعدادى حجره از كوه درمىآورند كه راهبها در آنها اقامت گزينند . سقف غار كارله به بشكهاى استوانه مانند
هامش
( 1 ) .Bharhut( 2 ) .Chaitya( 3 ) .vihara( 4 ) .Karle