با پشتبندهايى از چوب شباهت دارد . نماياندن اين پشتبندهاى چوبى كارى به كلى ياوه و بيهوده بوده است . بعدها غار - معبدهاى بودايى مفصلتر با مجسمههاى فراوانتر آجانتا « 1 » - كه اكنون شهرت جهانى دارند ، احداث شد . غار - معبد الورا « 2 » در سدههاى بعد مورد استفادهء هندوان نيز قرار گرفت .
جينىها نيز غار - معبدهايى داشتند كه هيچگاه به طول و تفصيل غار معبدهاى بودائيان نمىرسيد . غار - معبدها ساختمانهايى خودكفا و كامل بودند .
بنابراين در شيوهء معمارى آنها تحول چندانى روى نداد .
در اين دوره ، مجسمهسازى عمدتا فرع و ملازم معمارى بود . وظيفهء اصلى آن زينت بخشيدن به دروازهها و نردههاى استوپا و وروديههاى زيارتگاهها بود . مجسمهسازان اوليه با كار روى سنگ و حجارى آشنا نبودند .
بيشتر به كاركردن روى چوب و عاج تمايل داشتند . اما مجسمههاى غارهاى امراواتى و دكن كه در سدهء دوم ميلادى ساخته شد ، گواه است كه در آن دوره مجسمهسازان با كار روى سنگ آشنايى كامل پيدا كرده و در اين رشته چيرهدست شده بودند . پيروان كيش جينى از مكتب مجسمهسازى ، كه مركز آن در ماتهورا بود ، پشتيبانى كردند كه با سنگ قرمز و زيباى محلى كار مىكرد . اين شيوهء مجسمهسازى ، كه اسم مكتب ماتهورا روى آن ماند ، مورد توجه و علاقهء شاهان كوشانى نيز بود . تعدادى از مجسمههاى شاهان اين سلسله در حوالى ماتهورا پيدا شده است . يكى از افتخارات مكتب مجسمهسازى ماتهورا آفرينش نخستين مجسمهء بوداست كه احتمالا بر طبق الگوهاى جينىها ساخته شده بود . در ميان مجسمههاى استوپاهاى كهنتر تصوير بودا ديده نمىشود . حضور او را با تصويرى نمادين اعلام مىدارند ؛ مانند تصويرى از اسب كه مظهر دست كشيدن از زندگى سلطنتى است . يا درختى كه مظهر اشراق است يا چرخى كه مظهر
هامش
( 1 ) .Ajanta( 2 ) .Ellora