23 . چاره انديشى نويسندگان و سخن پردازانى كه از سوى مكتب خلفا تأييد مىشدند و تلاش پيوسته آنها براى تراشيدن توجيهات مختلف در راستاى تبرئه عمر ، از پيامدهاى منعِ تدوين به شمار مىرود . اينان شجاعت لازم را ندارند كه به خطاى خليفه تصريح كنند و حقايق را در اين عرصه بيان دارند .
سخن پايانى
در اين پژوهش ، سعى نگارنده بر اين بود كه بحثى را در قضيّهء جلوگيرى از نگارش احاديث پيامبر صلى الله عليه و آله پيش روى خوانندگانِ گرامى قرار دهد و اين بررسى ، با نقد و تأمّل و درنگ همراه باشد و مُدام به گفتگو و تبادُل نظر بپردازد و پرس و جو كند و نتيجه بگيرد .
خواننده گرامى را در اين سفر تاريخى حديثى ، گام به گام ، همراهى كرديم . اگر وى با ما در اين سفر ضرورى مهم پايدار مانده باشد ، اميد داريم كه با جانش خطوط اصلى بحث را لمس كرده باشد و در ضمن اين وارسى ، حقايقى برايش روشن شده باشد كه بر تيزبينىاش بيفزايد و در دستيابى به نظر درست و صواب او را مدد رساند .
از عالمان و استادانِ ارجمند و كسانى كه دست اندركار فقه و حديث و ميراث علمىاند ، مىخواهيم كه در پذيرش يا رَد آنچه نگاشتيم و ادعا كرديم ، با روحيّهء علمى - به دور از تعصب و طائفه گرايى - بنگرند تا با هم به راه برتر و شيوه موفقتر برسيم ، در پى صواب برآييم نه خطا ، و حقيقت را بجوييم نه غير آن را .
روى سخن ، بيشتر با مشايخ الأزهر است و دانشگاه اسلامى مدينه ، و انجمن جهانى اسلام - در مكّه - و دانشگاه زيتونه ( در تونس ) ؛ و نيز بزرگانِ حوزه نجف و قم و انديشمندانِ عراق و لبنان و سوريه و همه سرزمينهاى اسلامى .
اين سخنِ امام صادق عليه السلام را كه فرمود : « محبوبترين برادرانِ ايمانى من كسانىاند كه عيبهايم را به من هديه كنند » « 1 » به همه مراكز علمى و دانشگاهى اسلامى يادآور
هامش
( 1 ) . بحار الأنوار 75 : 249 ، حديث 15 .
* از پيامبر صلى الله عليه وآله نيز نقل شده كه فرمود :
« خير إخوانكم مَن أهدي إليكم عيوبكم »
( تنبيه الخواطر 2 : 123 ) .