چهار صد اصل
رسم شيعه اين بود كه سخنانِ امامانعليهم السلام را در كتابهايى بنويسد . آنان با اين كار از نخستين كسانى به شمار مىروند كه به تدوين فقه اسلام پرداختند . استاد مصطفى عبدالرزّاق مىگويد :
بىدليل نيست كه شيعه به تدوين فقه شتافت [ و در اين زمينه پيشگام شد ] چراكه به عصمتِ امامانشان - يا چيزى در حدّ عصمت - اعتقاد داشتند ، و اين كار آنان را واداشت كه قضاوتها و فتواهاى آنان را تدوين كنند « 1 » .
واقع امر همين گونه است ؛ به ويژه در عهد امام باقر و صادق عليهم السلام يعنى در اواخرِ خلافتِ امويان و آغاز حكومتِ عبّاسيان كه به ترويج يا ادّعاى سياستِ فضاى باز براى تدوين ، پرداخت .
اين دو امام عليهم السلام از اين فرصت استفاده كردند ، به ويژه آن زمان كه روىآورى قبائل بنى اسد ، مُخارق ، طى ، سليم ، غَطْفان ، غفّار ، ازد ، خُزاعه ، خَثْعَم ، مَخزوم ، بنى ضَبَّة ، بنى حارث ، و بنى عبدالمطَّلِب را ديدند كه جگرگوشههاشان را براى دانش آموختن سوى آنها مى فرستادند « 2 » .
هامش
( 1 ) . الإمام الصادق والمذاهب الأربعه 3 : 497 ؛ تمهيد لتاريخ الفلسفة الإسلاميّة : 252 .
( 2 ) . نگاه كنيد به : جعفر بن محمّد ، سيّد الأهل .