گرديده است . اين پلهها را خود به هنگام توسعهء سعودى از ساختمان مسعى ، ديدم و بر اولين پلّهء قديمى اين پلهها پايين رفتم و عكسى را به يادگار گرفتم .
5 - دوران پس از قرن پنجم تا قرن دهم هجرى ، تحول و تغيير اين دوره نسبت به دورههاى پيشين ، بهترين و بيشتر بود ، زيرا در اين فاصله مردم نسبت به امور زندگى و فرهنگ اجتماعى پيشرفت قابل ملاحظهاى كرده بودند و به همين سبب در اين دوران تغييرات عمرانى و آبادانى فراوانى در مكه صورت پذيرفت كه مكه تا آن زمان چنين تحوّلى به خود نديده بود . در اين دوران بود كه مسعى را اصلاح كردند و پلكانى بر روى صفا ( در قرن هشتم يا نهم هجرى ) بنا نمودند . ابن حجر هيثمى مكّى متولد سال 909 هجرى در فصل سوّم حاشيهء خود بر كتاب « ايضاح المناسك » نووى ، دربارهء سعى و آنچه كه بدان مربوط مىشود ، چنين آورده است :
« پلههاى صفا بسيار زياد بود و زمين اين دشت آنچنان پايين قرار داشت كه هر شخص ، تعداد زيادى از پلههاى ياد شده را بالا مىرفت تا بتواند كعبه را ببيند . و نيز گفته شده كه وقتى اسبها در مسعى حركت مىكردند ، افراد حاضر در مسجد فقط نوك نيزهء سواران را مىتوانستند ببينند . ليكن امروزه با پيمودن چندين پله ، مىتوان خانه كعبه را ديد . »
وى سپس تعداد پلههاى موجود در صفا را دوازده عدد و مروه را پانزده عدد ذكر كرده است .
6 - دوران پس از قرن دهم هجرى ؛ يعنى دوران كنونى ما ، كه تغييرات فراوان و چشمگيرى در كيفيت زندگى انسان در همهء زمينهها به وجود آمده است .
شريف حسين بن على پادشاه پيشين حجاز ، اصلاحات و تغييراتى در زمين مسعى داد ، به طورىكه زمين آن را به وسيلهء سنگهاى كوه سنگفرش نمودند . در حالىكه قبل از آن اين قسمت زمين خاكى بود و هرگاه برتعداد حاجيان افزوده مىشد ، موجب بلند شدن گرد و غبار در هوا مىگرديد .
افزون بر آن ، شريف حسين هيأتى از صاحبنظران را گِرد هم آورد و آنان را مأمور ساخت تا سقفى بر مسعى قرار دهند . اين سقف به هنگام سعى ، حاجيان را از حرارت
التاريخ القويم لمكة وبيت الله الكريم ( كعبه و مسجد الحرام در گذر تاريخ ) ( فارسى ) — صفحة 246
مساهمون: هادى انصارى
ص٢٤٦