سيّئات خود و آنچه بر آن مترتّب مىشود از عقوبات و دور شدن از خدا ، دعوت مىكند او را به باز ايستادن از آنها و تدارك آنچه را كرده به توبه و پشيمانى .
و هرگاه تفكّر كند در صفات و افعال خدا از لطفى كه به بندگان نموده و احسانى كه به ايشان كرده به نعمتهاى رسا و شفقتهاى بىپايان و تكليف به مادون طاقت و از براى عمل قليل وعده به ثواب جزيل فرموده و مسخّر ساختن آنچه در آسمانها و زمين و هرچه در ميان آنهاست و امثال اين نوع فكرها « 1 » ، البتّه دعوت مىكند او را به خوبىها و عمل به آنها و به رغبت در طاعت و بازايستادن از معصيت . و اين تفكّر متوسّطان است .
و اشاره به اين شده در قول حضرت امام رضا عليه السلام كه فرمودهاند :
[ m . a 139 ]
عبادتْ بسيار نماز كردن و روزه داشتن نيست ، بلكه عبادت فكر در امر خدا كردن است « 2 » .
و از حضرت امام جعفر صادق عليه السلام پرسيدند از آنچه مردم روايت مىكنند كه تفكّر يك ساعت بهتر است از ايستادن يك شب به عبادت ، آيا چگونه تفكّر كنيم ؟
فرمودند : به خرابهاى يا خانهاى كه مىگذرى بگو : كجا رفتند ساكنان تو ؟ چه شدند بناكنندگان تو ؟ چرا چيزى نمىگويى كه به كجا رفتند « 3 » ؟
و اين نوع تفكّر كه حديث نبوى به آن « 4 » تفسير شده در فضيلت واپَستر از دو تفكّر اوّل است . و شايد حديث نبوى اعمّ از اين باشد و « 5 » تخصيص آن حضرت به آنچه فرمودهاند به قدر مرتبهء مخاطب باشد از براى آنكه تفكّر هر كسى به قدر فهم و رتبهء او مىباشد .
مؤلّف حقايق گويد كه « 6 » : تفصيل مجارى فكرها را در كتاب علم اليقين ايراد كردهايم و هر « 7 » كه ارادهء آن داشته « 8 » به كتاب مذكور رجوع كند .
هامش
( 1 ) . فكرها /aفكر .
( 2 ) . الكافي 2 : 55 ح 4 .
( 3 ) . المحاسن 1 : 26 ح 5 . الكافي 2 : 54 ح 2 .
( 4 ) . آن /a sاين .
( 5 ) .a- و .
( 6 ) .a- كه .
( 7 ) .a- و هر .
( 8 ) .a s+ باشد .