و نيز حضرت صادق سلام اللَّه عليه « 1 » فرمودند : گاه است كه مردِ سعادتمند در راه اشقيا برده مىشود تا آنكه مردم مىگويند كه : چه شبيه است به شقاوتمندان بلكه از
[ m . a 78 ]
ايشان است ! بعد از آن درمىيابد او را سعادت . و گاه است كه مردِ شقاوتمند در راه سُعَدا برده مىشود تا آنكه مردم مىگويند كه « 2 » : چه شبيه است به سعادتمندان بلكه از ايشان است ! بعد از آن درمىيابد او را شقاوت . به درستى كه هركه را خداى عزّ و جلّ سعادتمند نوشته اگر نمانده باشد از دنيا مگر به قدر فاصلهء دوشيدنِ شتر كه از براى او به سعادت ختم مىشود « 3 » .
و امّا جمعى از خايفان كه غالب مىباشد بر نفوس ايشان انتظار مكروهى كه به حسب ذات مكروه است پس بعضى از ايشان كسى است كه غالب است بر او خوف « 4 » بيهوشىهاى مرگ و سختى آن ، يا خوف سؤال منكر و نكير ، يا عذاب قبر ، يا هَول روز قيامت ، يا خوف ايستادن در برابر خداى عزّ و جلّ و شرم داشتن از پردهدرىها و سؤال از نَقير و قِطمير كردن ، يا خوف صراط و تيزى آن و كيفيّت گذشتن بر آن ، يا خوف از آتش جهنّم و غُلها و هَولهاى آن ، يا خوف محروم شدن از بهشت كه دار تنعّم و ملك پاينده است و از نقصان درجات ، يا خوف ممنوع شدن از لقاى خدا . و رتبهء اين « 5 » اعلى از آنهاست و اين خوف عارفان است . و خوفهاى سابق خوف عابدان و زاهدان و عامّهء عاملان است .
و مخفى نيست كه فضيلت هر چيزى به قدر اعانت آن است بر سعادت ، و سعادتى مثل سعادت لقاى خداى عزّ و جلّ نيست و به اين سعادت نمىتوان رسيد مگر به
هامش
( 1 ) . سلام اللَّه عليه /s aعليه السلام .
( 2 ) .s a- كه .
( 3 ) . المحاسن 1 : 280 ضمن ح 409 . الكافي 1 : 154 ح 3 . التوحيد 357 ح 4 .
( 4 ) .m+ به .
( 5 ) .m- اين .