با توجه به همين معنى است كه ائمه اهل بيت ( عليهم السلام ) از اين آيه احكام ذيل را استفاده نمودهاند :
1 - مسافر در نمازهاى مستحب مىتواند به هر سو كه بخواهد رو كند .
2 - نماز واجب انسان اگر از روى اشتباه به ما بين مشرق و مغرب واقع شد ، صحيح است .
3 - سجدههاى قرآن را مىتوان به هر طرف انجام داد .
4 - كسى كه قبله را نمىشناسد ، به هر سو مىتواند نماز بخواند .
سعيد بن جبير هم وقتى كه خواستند به فرمان حجاج سرش را روى بر زمين از تنش جدا كنند ، همان آيه را تلاوت نمود . « 1 »
بنابراين آيهء « فَأَيْنَما تُوَلُّوْا . . . » مطلق است و از نظر توجه به سوى خدا ، عموميت دارد كه در تمام امور و كارها به هر سو نظر كند به سوى خداست و اين حكم عام با مسئل نمازهاى واجب قيد و تبصره خورده است و به عقيدهء بعضى از علما در نمازهاى مستحبى نيز اگر در حال حركت خوانده نشوند ، رعايت اين قيد ضرورى است كه در اين موارد ، انسان بايد به عنوان توجه خدا به سوى كعبه رو كند .
خلاصهء گفتار اينكه : « ايْنَما تُوَلُّوْا . . . » نسخ نشده است بلكه حكم آن با آيات ديگر تقييد و تبصره خورده است و ادعاى نسخ در اين آيه بر پايهء دو اصل مبتنى و استوار است :
اول اينكه : نزول اين آيه ، قبل از آيهاى باشد كه دستور توجه به سوى كعبه در آن آمده است ولى اين اصل ثابت و مسلم نيست .
دوم اينكه : اين آيه در خصوص نمازهاى واجب وارد مىشود در صورتى كه چنين نيست و به نمازهاى واجب اختصاص ندارد ، به خصوص اينكه به طريق سنت رواياتى در اين زمينه آمده است كه موارد نزول اين آيه را به همانطور توضيح
هامش
( 1 ) . تفسير قرطبى 2 / 75 .