« فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ » . ( 2 / 150 ) « 1 »
و كيفيت نسخ را چنين بيان نمودهاند كه : طبق مضمون آيه اول مسلمانان در اوائل طلوع اسلام مخير و آزاد بودند كه در حال نماز به هر سو كه بخواهند رو كنند اما رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) بيت المقدس را به عنوان قبله انتخاب نمود كه به سوى آن نماز بخوانند ، سپس ضمن دو آيهء بعدى دستور توجه به سوى بيت الحرام آمد و توجه به بيت المقدس نسخ گرديد .
مؤلف :
اين بود خلاصهء نظريهء نسخ در مورد آيهء شريفه « فَأَيْنَما تُوَلُّوْا فَثَمَّ وَجْهُ اللّهِ » ، ولى اين نظريه بسيار سست و از درج اعتبار ساقط است زيرا :
اولًا : توجه رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) به سوى بيت المقدس با اراده و ميل خود نبود ، بلكه خدا آن را براى وى معين نموده بود ، چنان كه مىفرمايد :
« وَ مَا جَعَلْنَا الْقِبْلَهءَ الَّتِى كُنْتَ عَلَيْهَا إِلَّا لِنَعْلَمَ مِن يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلَى عَقِبَيْهِ » . ( 2 / 143 ) « 2 »
ثانياً آيهء « فَأَيْنَما تُوَلُّوْا » هيچ ارتباطى به مسئلهء قبله و بيان و جهت و نقطهء توجه در حال نماز ندارد تا با آيات ديگر نسخ گردد بلكه اين آيه يك حقيقت ثابت و تغييرناپذير اعتقادى را بيان مىكند كه قابل نسخ نيست و آن اين است كه خداوند در جاى معين و نقطهء خاصى نيست و در هر سو و در هر نقطه و در همه جا وجود دارد ، به طورى كه به هر طرف كه رو بيفكنيد ، خداوند در آن جا است .
هامش
( 1 ) . « به سوى مسجد الحرام روى گردان ! »
( 2 ) . ما قرار نداديم ، قبلهاى را كه تو به سوى آن نماز مى خواندى ، مگر براى اينكه فرد مطيع و پيرو ، از فرد سركش و عقب گرد كه به كفر دوران جاهليت بر مىگردد ، شناخته شود .