و اگر فرض كنيم ، هيچ روايتى از رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) در اين باره صادر نشده است ، آيا عقلًا بهتر و سزوار نيست كه هر مسلمانى مشتى از اين خاك را به همراه داشته باشد و در موقع سجده كردن به جاى خاكهاى معمولى ديگر به آن خاك پيشانى بگزارد ؟ زيرا اين خاك علاوه بر اينكه جزء زمين است و مانند تمام خاكهاى روى زمين ، شرعاً سجده بر آن صحيح مىباشد ، داراى درسى است بزرگ و رمز و اشارهاى است به اينكه هر كس اين تربت را به همراه دارد و خود را پيرو راستين و پا بر جاى صاحب ان مىداند ، بايد در راه حق شجاع ، قيور ، فداكار ، جانباز و داراى فكر و هدف عالى الهى باشد نه ضعيف و سست و متزلزل . چنين كسى بايد در راه اصلاح امور اسلام و مسلمانان و در راه دين و سعادت از خود ، از مقام ، از مال و منال و از همه چيزاش بگذرد و هر چه هست و هر چه دارد ، در راه اين هدف عالى و مقدس زير پا نهد .
آيا جاى تأسف نيست عملى كه چنين درسى را به انسانها مىآموزد و در سازندگى و تربيت انسان اثر عميق دارد ، شرك محسوب شود ؟ ! چه حيرتآور و شگفتانگيز ؟ !
نظرياتى دربارهء سجده آدم
در اينجا بحثى باقى مانده است و آن اينكه :
اگر سجده بر غير خدا جايز نيست پس سجده فرشتگان براى آدم چه بوده و چرا جايز شده است ؟
دانشمندان علم تفسير و كلام به اين سوال ، جواب هاى مختلفى دادهاند كه اينك قسمتى از آنها :
1 - مىگويند : سجده فرشتگان براى آدم به معناى خضوع و اظهار كوچكى است نه به معناى معروف و معهد آن .
پاسخ : به نظر ما اين نظريه ، مردود است زيرا مفهوم سجده كه در آيه سجده
بيان در علوم و مسائل كلى قرآن ( فارسى ) — صفحة 804
مساهمون: السيد الخوئي
ص٨٠٤