پدر و مادر كه نهايت اظهار ذلت و كوچكى است ، فرمان مىدهد . با اينكه در آيه قبلى از عبادت غير خدا نهى نموده و چنين فرموده است :
« وَ قَضَى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَ بِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَاناً » . ( سورهء اسراء / 23 )
« پروردگارت فرمان داده كه جز او را نپرستيد و به پدر و مادر ، نيكى كنيد . »
آيا « خفض جناح » كه نوعى اظهار ذلت و كوچكى است - و در آيه پيش به آن دستور داده شده است - همان احسان و
نيكى نيست كه در اين آيه شريفه به آن امر شده و همرديف با عبادت خدا قرار گرفته است ؟
آيا از اين آيه به دست نمىآيد كه هر خضوع و اظهار ذلت براى غير خدا نمىتواند ، شرك به خدا باشد ؟
2 . گاهى هم ممكن است انسانى با انسان ديگر ، مقام و منصب خاصى از سوى خدا معتقد باشد و در اثر همان اعتقاد و احساس در برابر وى خضوع و تذلل كند ولى اين عقيده باطل باشد و اين خضوع و تذلل بدون اذن پروردگار انجام گيرد ، مانند خضوع و تذللى كه پيروان اديان و مذاهب باطل در برابر رهبران و پيشوايان خود انجام دهند .
شكى در اين نيست كه اين نوع خضوع و تذلل ، افترا به خدا و بدعت در دين است و به دلائل چهارگانه ( قرآن - سنت - عقل - اجماع ) حرام و ممنوع است چنان كه خداوند مىفرمايد :
« فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِباً » . ( سورهء كهف / 15 )
« كيست ظالمتر از آن كه به خدا افترا ببندد و نسبتى دروغ به او دهد . »
3 . گاهى هم انسان در برابر انسان ديگر اظهار كوچكى مىكند ولى به اذن و فرمان خدا ، مانند اظهار ادب و كوچكى در برابر پيامبر ( صلى الله عليه و آله و سلم ) و جانشينان وى و يا خضوع در برابر هر انسان مؤمن و يا هر چيزى كه به خدا نسبتى دارد و در اثر همان نسبت ، مقام و منزلتى را در پيشگاه خدا به دست آورده است ، مانند : مسجد ، قرآن ،
بيان در علوم و مسائل كلى قرآن ( فارسى ) — صفحة 796
مساهمون: السيد الخوئي
ص٧٩٦