فرق پرستش و خضوع
ترديدى در اين نيست كه مخلوق علاوه بر اطاعت از اوامر خالق و پروردگارش بايد در برابر او خاضع و خاشع باشد و در پيشگاهش اظهار بندگى كند و اين ، يك حقيقت مسلم است كه عقل و شرع هر دو گواه آن است و به دليل و برهان نياز ندارد .
و اما خضوع و اظهار ذلت در برابر مخلوق ، آن هم مانند اطاعت اقسام مختلفى دارد .
1 - گاهى انسان در برابر مخلوق ، خضوع و اظهار كوچكى مىكند بدون اينكه مقام و منصب خاصى از سوى خدا براى آن مخلوق مورد توجه و احترامش معتقد باشد و همين احساس و اعتقاد او را بر احترام و خضوع در برابر او برانگيزد ، مانند خضوع فرزند در برابر پدر و خضوع شاگرد در برابر استاد و امثال اين احترامهاى عرفى كه در جامعه معمول و متداول است .
اين نوع تعظيم و خضوع بدون شك جايز است و كوچكترين اشكالى در آن وجود ندارد مگر اينكه از طرف شارع نهى و منعى به آن متوجه شود ، مانند سجده براى غير خدا كه شرعاً ممنوع و حرام است .
بنابراين ، تمام انواع و اقسام اينگونه خضوع و تعظيم تا آن جا كه نهى و منعى از سوى خدا نيامده است ، قطعاً جايز و خالى از اشكال مىباشد و هيچ گونه بوى شرك از آن استشمام نمىشود چنان كه خداوند مىفرمايد :
« وَ اخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَهءِ وَ قُل رَّبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِى صَغِيراً » . ( سورهء اسراء / 24 )
« و بالهاى تواضع و فروتنى را از محبت و لطف ، در برابر آنان بگشاى و بگو : پروردگارا ! همانگونه كه آنان در كوچكى تربيتم كردند ، مشمول رحمتت قرارشان ده ! »
ملاحظه مىفرماييد كه خداوند متعال در اين آيه به « خفض جناح » در برابر
بيان در علوم و مسائل كلى قرآن ( فارسى ) — صفحة 795
مساهمون: السيد الخوئي
ص٧٩٥