به همهء نكات و دقايق آن دست يابد ؟
ولى با اين حال ، كوشش و زحمت اين علما و مفسرين شايست هرگونه تقدير و سپاسگزارى بوده ، در اين فعاليت و جهاد علمى مأجور و مُثاب خواهند بود .
زيرا كتاب خدا پرتوى از نور خود را بر دل آنان افكنده و روزنهاى از راهنمايى و هدايتش را به رويشان گشوده است و نبايد از هر كسى گرچه به هر مرتبهاى از دانش و بينش رسيده باشد ، انتظار داشت كه معانى و مفاهيم قرآن را بهطور كلى و همهجانبه درك نمايد .
تنها اشكال و ايرادى كه بر اين مفسران متوجه مىگردد اين است كه آنان به پارهاى از مباحث و علوم قرآن پرداخته ، از قسمت اعظم آن كه مىتواند عظمت و واقعيت قرآن را نشان دهد ، غفلت ورزيدهاند ؛ مثلًا ، بعضى از مفسرين ، قرآن را تنها از نظر قواعد ادبى و از ناحيهء لفظ و اعراب تفسير نمودهاند و بعضى ديگر قرآن را با ديد فلسفى مورد بررسى قرار دادهاند ، گروه سومى نيز قرآن را با علوم جديد تفسير مىنمايند و در عين حال همهء اين مفسرين چنين مىپندارند كه قرآن با همين ديد نازل گرديده است كه آنان مىبينند . گروهى نيز تفسير مىنويسند ولى در كتابشان مباحث تفسيرى كمتر به چشم مىخورد و عدهء ديگر هم قرآن را با افكار خود يا با افكار كسانى كه گفتارشان از طرف خداوند تأييد نشده ، حجيت و اعتبار ندارد ، تفسير نمودهاند .
به نظر ما هيچ يك از اين تفسيرها خالى از ايراد نمىباشد زيرا آنچه بر مفسر لازم است ، اين است كه از آراء و عقايد شخصى خود صرفنظر كند ، تنها مفهوم آيات را بدون رنگآميزى با محتويات مغزى و گرايشهاى فكرى و تخصصى خويش ، در مدنظر بگيرد و طبق رهنمود و فرمان آن ، قدم بردارد ؛ به عبارت سادهتر ، آيات قرآن را با خود قرآن و دلالت ظاهر آن ، معنى و تفسير كند نه با آراء و عقايد شخصى و گرايشهاى فكرى و سليقهاى خود .
بيان در علوم و مسائل كلى قرآن ( فارسى ) — صفحة 28
مساهمون: السيد الخوئي
ص٢٨