2 - علاوه بر آن ، عاجز بودن بشر از آوردن يك سوره از قرآن مستلزم اين نيست كه حتى از آوردن جمله و يا آيهاى از قرآن عاجز و ناتوان گردد زيرا آوردن يك آيه براى بشر شايد امكانپذير باشد و مسلمانان نيز محال بودن آن را ادعا ننمودهاند و قرآن هم در مقام مبارزهطلبى سخن از يك آيه به ميان نياورده ، در مقام معارضه حداقل آوردن يك سوره را پيشنهاد نموده است . بنابراين ، شهادت دو نفر احتمال ساختگى را از تك تك آيات بر طرف مىسازد .
3 - از طرف ديگر ، اخبارى كه تدوين قرآن را بر شهادت دو نفر صحابى مستند مىسازد ، به حد تواتر نرسيده است و همهء آنها خبر واحد مىباشند و نمىتواند ، در اينگونه موارد مهم ، دليل و مدركى بهشمار آيد .
4 - اين اخبار با گروه ديگرى از اخبار منافات دارد كه بنابر مضمون آنها ، قرآن در دوران حيات خود پيغمبر گرامى ( صلىالله عليه وآله و سلم ) جمعآورى گرديده است نه در دوران ابوبكر چنانكه در آيندهء نزديك اين حقيقت را ثابت خواهيم نمود و از طرف ديگر افراد زيادى از صحابه و ياران پيامبر ( صلىالله عليه وآله و سلم ) تمام قرآن را و افراد بيشترى كه شمارهء آنان را جز خدا نمىداند ، قسمتى از آن را حفظ نموده بودند . پس با اين حال و در برابر اين حافظان قرآن ، تصديق دو نفر شاهد نمىتواند مفهوم صحيحى داشته باشد .
وانگهى مىتوان با دليل عقل نيز كذب اين اخبار را كه مخالفين دستآويزش قرار دادهاند ، ثابت و روشن نمود ، زيرا قرآن بزرگترين وسيلهء هدايت مسلمانان بوده ، آنان را از تاريكىهاى جهل و بدبختى به روشنايى علم و سعادت رهبرى نموده است .
روى اين اصل ، مسلمانان نيز منتهاى عنايت و كمال اهميت را نسبت به قرآن مبذول داشته ، شب و روز به خواندن قرآن مشغول مىشدند و حفظ آيات قرآن را در جامعه وسيلهء مباهات و افتخار دانسته با سورهها و آيات آن تبرك جستند . در هم اين مراحل رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلم ) نيز از هيچگونه ترغيب و تشويق خوددارى نمىفرمود .
بيان در علوم و مسائل كلى قرآن ( فارسى ) — صفحة 166
مساهمون: السيد الخوئي
ص١٦٦