در پاسخ آنان بايد گفت : اگر چه اين بلاها گاه صالح و طالح را در بر مىگيرد امّا خداوند جلّ و علا سود هر دو را در آنها نهاده است ؛ زيرا صالحان هنگامى كه گرفتار مىشوند به ياد نيكيها و نعمات گذشته خداوند و پروردگار خويش مىافتند و پيشانى بر خاك مىنهند و او را سپاس مىگزارند و شكيبايى پيشه خود مىسازند . بدكاران و فاسدان نيز وقتى كه گرفتار اين بلاها مىشوند ، قدرى شكسته مىشوند و از معصيت و فساد مىپرهيزند .
نيز نعمت و سلامتى هم به سود هر دو گروه است : صالحان از نيكويى و صالح بودن خود شادند و مسرور و با اين نعمتها بر رغبت و شوقشان به سوى عمل صالح افزوده مىشود و فاجران و فاسدان نيز به رأفت و مهر خداوندگارشان پى مىبرند و در مىيابند كه خداوند جلّ و علا بىآنكه آنان سزاوار مستحق باشند به آنان نعمت و سلامتى عطا فرموده است آنگاه اين رأفت و گذشت الهى باعث مىگردد كه اين افراد هم نسبت به مردم رأفت ورزند و از آنان درگذرند .
ممكن است كسى بگويد : اين كه گفتيد هنگامى است كه بلاها در مال مردم بيفتد امّا چه مىگوييد هنگامى كه بلا در « جان » آنان بيفتد ؛ مانند :
آتشسوزى ، غرق شدن ، سيل و زلزله كه باعث مىگردد كه جانشان را از دست بدهند ؟
در پاسخ گفته مىشود : خداوند جلّ و علا در اين هم خير و صلاح هر دو گروه را نهاده است ؛ زيرا صالحان از اين سراى پيچيده در بلاها و سختيها راحت مىشوند [ و به منزل نعمت و راحتى مىرسند ] فاجران و فاسدان نيز اگر بر اثر اين بلاها بميرند از سويى باعث كاهش عذاب آخرت آنان است و از سوى ديگر باعث مىگردد كه به فساد و فسق ادامه ندهند .
التوحيد ( شگفتيهاى آفرينش ) ( فارسى ) — صفحة 156
مساهمون: المفضل بن عمر الجعفي
ص١٥٦