عرب زبانان انتقال از حركتى سبك را به حركتى سنگين ، ثقيل دانستهاند و در پى كسره ، كسره آوردهاند .
امّا اعراب نصب در « و أرجلكم » : أرجلكم در معنا منصوب است و فتحه سبكترين حركات است و انتقال از آن از جمع ميان دو كسرهء سنگين ، سزاوارتر است ؛ از اين رو ، براى قرب جوار ، جز رعايت سجع و قافيه ، معنايى نمىماند و اين درخور قرآن نيست . بله ، نظم نيكو در سخن ، از فصيح پسنديده است ؛ بدان شرط كه به مقصود ، خللى وارد نياورد . امّا خلل آوردن به مقصود و رعايت قافيه ، ويژهء كلام پست و ركيك است . « 1 »
اگر تشبيه در اين حديث شريف ، به برابرى دلالت نكند و روا باشد كه تشبيه پيامبر صلى الله عليه و آله را بسان تشبيه خاك به مشك و مانند آن بر شمريم ، جايز است كه در حقّ استادى از اساتيد دهلوى يا شاگردى از شاگردان او گفته شود : او مانند ابليس است ؛ يا اينكه دربارهء شخص دهلوى يا پدرش بگويند : او مانند ابولهب يا ابوجهل است ؛ يا اينكه در حقّ بزرگان اهل تسنّن يا خلفاى سهگانه و يارانشان ، چنين سخنانى بر زبان آرند .
نقض احاديثى كه برخى دربارهء شيخين ساختهاند
هر گاه تشبيه رسول خدا صلى الله عليه و آله مانند تشبيه خاك به مشك و سنگريزه به مرواريد و ياقوت باشد ، بى شكّ ، تلاشهاى پيشينيان حديث ساز دهلوى و كوششهاى اساتيد دروغباف او در ساخت فضائلى كه تشبيه شيخين را به پيامبران در بر دارد ، باطل خواهد شد و بر باد خواهد رفت و چون گَرد ، پراكنده خواهد گشت . شگفتا از اين مرد ! پس چگونه به چنين احاديثى چنگ در مىزند و فراوانى آنها را ادّعا مىكند ؟ ! زيرا كه رواست اين تشبيهات ، پس از پذيرش سند احاديث ، از قبيل تشبيه خاك به مشك و سنگريزه به مرواريد و ياقوت باشد و همان گونه كه ميان مشك و خاك و
هامش
( 1 ) . المنخول فى علم الاصول / 201 - 203 .