شرح حال خوارزمى ، نويسندهء جامع المسانيد
محمّد بن محمود خوارزمى ، صاحب « جامع مسانيد أبيحنيفة » در فقه و حديث ، از پيشوايان بزرگ حنفى مذهب است . اينك برخى از سخنان دانشمندان در ستايش او :
كفوى : شيخ و امام و خطيب ، ابوالمؤيّد ، محمّد بن محمود بن محمّد بن حسن خوارزمى ، در سال 603 « 1 » زاده شد و نزد استاد صاحب نظر ، نجم الملّة و الدين ، طاهر بن محمّد حفصى ، فقه بياموخت و در خوارزم ، حديث شنيد . سپس به بغداد گام نهاد و در آنجا نيز حديث آموخت و در دمشق به روايت حديث پرداخت . وى پس از چيرگى تاتار بر خوارزم ، عهدهدار منصب داورى و سخنورى شد ؛ سپس آنجا را ترك گفت و به قصد حجّ ، رهسپار بغداد گشت . خوارزمى پس از گزاردن حجّ و مدّتى مجاورت ، از راه مصر به دمشق رفت و سپس راهى بغداد شد و تا دمِ مرگ در آن شهر بماند و به تدريس پرداخت . سال در گذشت او 655 است . « 2 »
قرشى : امام و خطيب ، ابوالمؤيّد ، محمّد بن محمود بن حسن خوارزمى ، در سال 593 پاى به گيتى نهاد . وى نزد امام ، طاهر بن محمّد حفصى ، فقه بياموخت و در خوارزم و بغداد ، حديث شنيد و در دمشق ، به روايت حديث پرداخت . خوارزمى پس از چيرگى تاتار بر خوارزم ، عهدهدار منصب قضاوت و خطابه شد ؛ سپس آنجا را ترك گفت و به قصد حجّ ، رهسپار بغداد شد . او پس از گزاردن حجّ و مدّتى مجاورت ، از راه مصر به دمشق رفت و سپس راهى بغداد شد و تا دمِ مرگ ، در آن شهر بماند و به تدريس پرداخت . خوارزمى در سال 655 چشم از جهان فروبست . « 3 »
هامش
( 1 ) . ديگر دانشمندان اهل سنّت همچون قرشى - كه سخنش در ادامه خواهد آمد - و زركلى ( الاعلام 7 / 87 ) تاريخ تولّد محمّد خوارزمى را 593 ياد كردهاند . ( مترجم )
( 2 ) . كتائب اعلام الاخيار من فقهاء مذهب النعمان المختار ، مخطوط .
( 3 ) . الجواهر المضيّه فى طبقات الحنفيّه 3 / 365 .