محدّثان ، شجاعِ دين و آيين و ياور سنّت ، ابوالمحامد ، شيرويه بن شهردار ديلمى همدانى - كه خدا رحمتش را بر روح او فروريزد - خواندم ، آن را دريايى از درياهاى فايده و گنجى از گنجهاى نكات دقيق يافتم كه از حقايق سخنان نبوى پُر شده و ريزهكاريهاى آثار مصطفوى در بوستانهاى فصولش ، پراكنده بود . « 1 »
ثعالبى در « مقاليد الأسانيد » مىگويد : فردوس ديلمى را شيخ نورالدين ، على بن محمّد بن عبدالرحمن اجهورى تا حرف لام و به شيوهء قرائت شاگرد بر استاد ، برايم روايت كرد و اجازهء نقل باقيماندهاش را عطايم نمود . « 2 »
فرزند ديلمى ، شهردار بن شيرويه ، در « مسند الفردوس » مىنويسد : « فردوس الاخبار » اثرى ارزشمند و گرانارج و مورد علاقهء دانشمندان است . اين كتاب گوهرهاى نورانى سخنان نبوى را به همراه فوائد فراوان و محاسن پر شمار ، در خود گردآورده است . كتابى كه آوازهاش در سراسر زمين پيچيد و براى حفظ آن رقابتها در گرفت . فردوس ، از جهت تفصيل و بخشبندى ، مانندى در جهان اسلام ندارد و در گذشتهء روزگار ، كتابى به پيوستگى و نظم آن نوشته نشده است . « 3 »
در « كشف الظنون » آمده است : « فردوس الأخبار بمأثور الخطاب ، المخرّج على كتاب الشهاب » كتابى است در موضوع حديث ، اثر ابوشجاع ، شيرويه بن شهردار بن شيرويه بن فناخسرو همدانى ديلمى . سيوطى در « الجامع الصغير » از روش ديلمى پيروى كرده است . « 4 »
عبدالرئوف مناوى مىگويد : مسند « الفردوس » كه به « مأثور الخطاب ، المخرّج على كتاب الشهاب » ناميده مىشود ، نوشتهء امام ، عماد الاسلام ، ابوشجاع ديلمى است . نويسنده در اين كتاب ، اسناد را حذف و براى نشان دادن كتابهايى كه مآخذ او در نقل حديث بودهاند ، از نشانههاى اختصارى استفاده كرده است . وى احاديث را به ترتيب حروف الفبا آورده است تا حفظ آنها [ براى خواننده ] آسان شود . مسند اين كتاب اثر فرزند ديلمى ، حافظ ابومنصور ، شهردار بن شيرويه است . شهردار در
هامش
( 1 ) . روضة الفردوس ، خطبهء كتاب .
( 2 ) . مقاليد الاسانيد ، در يادكرد مسند فردوس .
( 3 ) . مسند الفردوس ، خطبهء كتاب .
( 4 ) . كشف الظنون / 1254 .