مراد از سوء ظن حرام آنست كه بدون آنكه يقين كند ، حكم كند و معتقد شود كه فلانى چنين كرده است : ولى خاطرهها و حديث نفس بخشوده مىشود .
شماره 59 ص 185 سطر 13 :
روايت ديگر از زراره نقل شده كه از ابى جعفر عليه السلام پرسيد :
مردى كار خيرى را انجام مىدهد و كسى ديگر او را مىبيند و او خوشحال مىشود فرمود :
عيبى ندارد هيچ كس نيست كه دوست دارد كار خيرش بر ملا شده اگر براى اظهار و نشان دادن به مردم انجام نداده باشد . در مرآة العقول مىفرمايد : چون جبلى و فطرى انسان خوشحالى از آن است و تكليف ترك آن ما لا يطاق است .
اشكال : و اين حديث منافى با اين روايت است كه فرمود : « ما بلغ عبد حقيقة الاخلاص حتى لا يحب ان يحمد على شيء عمل لله » . بنده به حقيقت ايمان نمىرسد مگر آنكه دوست دارد كه بر هيچ كدام از كارهايى كه براى خدا كرده مدحش نكنند .
جواب : بعد از نقل وجوه جمع اين دو حديث از عدّة الداعى فرمود : شايد به اعتبار مراتب و درجات مردم چنين باشد زيرا تكليف اين طورى كه در دل هم خوشحال نشود به نسبت به اكثر مردم محال است ولى مردم به دليل اختلاف استعداد مختلفند ( زيرا عدهاى به دليل وسعت روح و غرق در بحار عظمت حق ، خود و اعمال خويش را نمىبينند و عدهاى با يك نماز انتظار دارند كه كفششان را ملايكه برگردانند ) بعضى از محققين در بيان اين كه عبد در مورد چه چيز مواخذه مىشود و از چه چيز وى عفو مىشود سخنى دارد فرمود : بدان كه اين امر مشكلى است و آيات و اخبار متعارضه فراوان در اينجا آمده است كه جمع آنها مشكل است حق در اين مسأله آن است كه جز با فهميدن و احاطه بر تفصيل اعمال قلوب از ابتداى ظهور خاطر تا مرحلهاى كه عمل مطابق با آن خاطر بر اعضا ظاهر شود ممكن نيست ( مراد آنست كه مراتب پيدايش تصوير مطلوب تا تحقق آن يعنى پيدايش اراده و ظهور آن در اعضا كدامست ؟ ) اولين چيزى كه بر قلب وارد مىشود خاطرات است ، مثلا صورت زنى در خاطر آمده است .
عدة الداعي ونجاح الساعي (آداب راز ونياز به درگاه بى نياز) (فارسى) — صفحة 351
مساهمون: ابن فهد الحلي
ص٣٥١