بدان كه دشمنانت چهار چيزند : هواى نفس و دنيا و شيطان و نفس اماره و اين چهار چيز در اين دعاى ائمه اطهار عليهم السلام جمعند : « فيا غوثاه ثمّ وا غوثاه بك يا اللَّه من هوى غلبنى ، و من عدوّ استكلب علىّ و من دنيا قد تزيّنت لى ، و من نفس امّاره بالسّوء الّا ما رحم ربّى » : خدايا بفريادم برس خدايا بفريادم برس . پناه به تو مىبرم از هواى نفسى كه بر من غلبه پيدا كرد و دشمنى كه بر من حمله كرده و از دنيايى كه به پيش چشمم زينت كرده است و از نفس امارهاى كه بسيار به بدى امر مىكند جز آنكه پروردگارم مرا رحم كند . به اين دعا نگاه كن چگونه به هنگام يادآورى اينها به عنوان استغاثه به خدا ذكر شد . استغاثه در هنگامى صورت مىگيرد كه انسان از بدترين دشمنان ، بر خود بترسد كه ايشان بر انسان غالب شوند و انسان دچار ايشان گردد .
و هر كس كه در جنگ تسليم دشمنش شود به هلاكت مىرسد پس به تو سفارش مىكنم كه دعا و زارى كنى گرچه حضور قلب نداشته باشى و منتظر مباش كه خاطرت آزاد شود ، زيرا چنين چيزى كم گير مىآيد و بندرت بدست مىآيد . پس هرطور كه در قدرت توست و در هر حال كه هستى خداى را بخوان زيرا تنها دعا و ذكر خداى سبحان شيطان را طرد مىكند .
از پيامبر ( ص ) روايت شده كه بر هر دلى يك شيطان نشسته است و وقتى نام خداى برده شد شيطان پس مىرود و ذوب مىگردد و وقتى نام خداى ترك شد شيطان دل را دهان مىگيرد پس او را به خود مىكشد و اغوايش مىنمايد و به لغزش وامىدارد و به طغيانش مىكشاند .
چه بسا اتفاق مىافتد كه انسان بدون حضور قلب شروع به دعا مىكند ، ولى در نهايت به گريه و زارى و اصرار در سؤال منجر مىشود ، بلكه ترك دعا و درخواست از خدا قلب را سخت مىكند و تاريكش مىنمايد تا به آنجا كه به دليل ترك طولانى دعا ، نفس هرگز به دعا ميل ندارد .
وقتى به دعا عادت كند با آن الفت مىگيرد و عاشقش مىگردد و خواسته نفس انسان و اشتهاى او دعا مىشود و پيامبر ( ص ) فرمود : خير و نيكويى به عادت است .
و چه بسا كسانى كه در اوقات مخصوص به گريه و دعا عادت داشتند چنان كه مريض به عافيت و شفا ، و عطشان به نوشيدنى و آب ، عادت داشت . و وقتى با پروردگارش خلوت كند راحتى نفس و فراغت سرّ و آسايش عقل و آرامش قلب را در آن مىيابد و با نور تابان مواجه مىشود كه او را در برگرفته و تاج ارزشمندى ، كه در سرش قرار گرفته و همنشين پروردگارش شده است و با آفريدگارش گفتگو مىكند و از رازق خود درخواست مىنمايد و مالك دار دنيا و دار آخرت را صدا مىكند و در حضور پادشاه آسمانها تشرف دارد .
از امام صادق عليه السلام پرسيدند : چرا متهجدين و نماز شبخوانها از زيباترين مردمند ؟
فرمود : زيرا با خداى خود خلوت مىكنند . و خداى تعالى ايشان را از نور خود پوشانيد .
عدة الداعي ونجاح الساعي (آداب راز ونياز به درگاه بى نياز) (فارسى) — صفحة 169
مساهمون: ابن فهد الحلي
ص١٦٩