وفي « تفسير القمّي » - في قوله تعالى :
وَوَهَبْنا لَهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ . . .
« 1 » الآية - قال : فرَدَّ اللَّه عليه أهلَه الّذين ماتوا قبل البلاء ، وردّ عليه أهلَه الّذين ماتوا بعد ما أصابهم البلاء ؛ كلّهم أحياهم اللَّه له فعاشوا معه .
وسُئِلَ أيّوب بعد ما عافاه اللَّه : أيّ شيءٍ كان أشدّ عليك ممّا مرّ ؟ فقال :
شماتة الأعداء .
وفي « مجمع البيان » - في قوله تعالى :
أَنِّي مَسَّنِيَ الشَّيْطانُ . . .
« 2 » الآية - : قيل : إنّه اشتدّ مرضه حتّى تجنّبه النّاس ، فوسوس الشّيطان إلَى النّاس أن يستقذروه ويخرجوه من بينهم ولا يتركوا امرأته الّتي تخدمه أن تدخل عليهم ، فكان أيّوب يتأذّى بذلك ويتألّم به ، ولم يشكُ الألم الّذي كان من أمر اللَّه سبحانه . قال قتادة :
دام ذلك سبع سنين ، وروي ذلك عن أبي عبداللَّه عليه السلام » . « 3 »
شرح
شقاوت يا سعادت مىگرداند . خداوند عزّوجلّ در كليهء اين كارها به عدالت حكم مىكند وكارهايش از روى حكمت است وآن كارى را براي بندگانش مىكند كه بيشتر به صلاح آنان باشد وهر نيرو وقوّتى كه بندگان دارند از آن اوست .
در تفسير القمي ، در ذيل آيهء «وَوَهَبْنا لَهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُمْ مَعَهُمْ . . .؛ وكسانش را ونظاير آنها را همراه آنها به أو بخشيديم » ، آمده است :
خداوند از خانواده ايّوب كساني را كه پيش از ابتلاى أو مرده بودند وهمچنين كساني را كه بعد از ابتلايش در گذشته بودند ، به وى برگرداند . همهء آنها را خداوند براي ايّوب زنده كرد وآنان با أو به زندگى ادامه دادند .
بعد از آنكه خداوند ايّوب را بهبود بخشيد ، از أو پرسيدند : از ميان بلاهايى كه به سر تو آمد كدام يك برايت سختتر بود ؟
فرمود : شماتت دشمنان .
در مجمع البيان ، ذيل آيهء «أَنِّي مَسَّنِيَ الشَّيْطانُ . . .؛ شيطان مرا مبتلا كرد » ، آمده است :
گفته مىشود : بيمارى ايّوب چندان سخت شد كه مردم از أو دورى كردند . در اين هنگام شيطان مردم را وسوسه كرد كه آن حضرت را نجس بدانند وأو را از ميان خود بيرون كنند وبه همسرش كه وى را خدمت وپرستارى مىكرد اجازه ندهند در بينشان رفت وآمد كند . ايّوب از ابن بابت بشدّت آزرده ودردمند بود واز دردى كه خداوند سبحان به أو داده بود شكايت نمىكرد . قتادة مىگويد : اين وضع ايّوب هفت سال ادامه داشت . اينمطلب از امام صادق عليه السلام نيز روايت شده است » .
هامش
( 1 ) . ص : 43 .
( 2 ) . ص : 41 .
( 3 ) . الميزان في تفسير القرآن : 17 / 212 .