وَمَنْ لَمْ يَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُوراً فَما لَهُ مِنْ نُورٍ »
. « 1 »
« إِنَّا جَعَلْنا فِي أَعْناقِهِمْ أَغْلالًا فَهِيَ إِلَى الْأَذْقانِ فَهُمْ مُقْمَحُونَ * وَجَعَلْنا مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَمِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَيْناهُمْ فَهُمْ لا يُبْصِرُونَ » .
« 2 »
التّفسير :
المَثَل هو الكلام السائر ، والمثل هو الوصف ، كقوله تعالى :
« انْظُرْ كَيْفَ ضَرَبُوا لَكَ الْأَمْثالَ فَضَلُّوا فَلا يَسْتَطِيعُونَ سَبِيلًا »
. « 3 » والنَّعيقُ صوت الراعي لغنمه زجراً ، يقال :
نعق الراعي بالغنم ينعق نعيقاً إذا صاح بها زجراً ، والنداء مصدر نادى ينادي مناداة ، وهو أخصّ من الدعاء ، ففيه معنَى الجهر بالصوت ونحوه ، بخلاف الدعاء .
والمعنى - واللَّه أعلم - ومَثَلك في دعاء الذين كفروا كَمَثل الذي ينعق من البهائم بما لا يسمع من نعيقه إلّادعاءً ونداءً ما ، فينزجر بمجرّد قرع الصوت سمعَه من غير أن يعقل شيئاً ، فهم صُمٌّ لا يسمعون كلاماً يفيدهم ، وبُكمٌ لايتكلّمون بما يفيد معنىً ،
شرح
آورد ، به زحمت آن را مىبيند . وخدا به هر كس نوري نداده باشد ، أو را هيچ نوري نخواهد بود » .
« ما در گردنهاى آنها تا چانههايشان غلها نهادهايم ، به طورى كه سرهايشان را بالا گرفته ديده فروهشتهاند .
وفرا رويشان سدّى وپشت سرشان سدّى نهاده وپردهاى بر [ چشمان ] آنان فرو گستردهايم ، در نتيجة نمىتوانند ببينند » .
تفسير :
مَثَل ، هم به معناى ضرب المثل مىآيد وهم به معناى صفت وحالت ( وصف الحال ) ، مانند اين سخن خداوند متعال : « بنگر كه چگونه براي تو مثلها زدند وگمراه شدند ولذا راه را نمىتوانند پيدا كنند » . « نعيق » [ در آيهء اوّل ] بانگى است كه چوپان براي هي كردن وراندن گوسفندان مىزند . گفته مىشود : نعق الراعي بالغنم ينعق نعيقاً ، آن گاه كه چوپان براي راندن گوسفندان هي هي مىزند ، و « نداء » مصدر باب مفاعله از « نادى ينادى مناداة » است ومعنايش اخصّ از دعا [ خواندن وصدا زدن ] است ؛ زيرا « نداء » معناى صدا زدن با آواز بلند دارد ، برخلاف دعا .
ومعناى آية - كه البتّه خدا بهتر مىداند - اين است كه مَثَل تو ، در صدا زدن وفرا خواندن كفّار ، مانند كسى است كه بر حيوانات بانگ وهي مىزند وآنها از بانگ أو جز صدا وآواز چيزى نمىشنوند وهمين كه صدا به گوششان بخورد ، برمىگردند بدون آن كه چيزى از آن صدا بفهمند ودرك كنند .
بنابراين ، كافران كر هستند وسخنى را كه به
هامش
( 1 ) . النور : 39 ، 40 .
( 2 ) . يس : 8 ، 9 .
( 3 ) . الفرقان : 9 .