وأمّا الوَجهُ الآخَرُ مِن الجُحودِ على مَعرِفَةٍ « 1 » ، وهُو أن يَجحَدَ الجاحِدُ وهُو يَعلَمُ أنّهُ حَقٌّ ، قدِ استَقَرَّ عِندَهُ وقَد قالَ اللَّهُ عَزَّوجلَّ :
« وَجَحَدُوا بِها وَاسْتَيْقَنَتْها أَنْفُسُهُمْ ظُلْماً وَعُلُوًّا »
« 2 » وقالَ اللَّهُ عَزَّوجلَّ :
« وَكانُوا مِنْ قَبْلُ يَسْتَفْتِحُونَ عَلَى الَّذِينَ كَفَرُوا فَلَمَّا جاءَهُمْ ما عَرَفُوا كَفَرُوا بِهِ فَلَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الْكافِرِينَ »
« 3 » فهذا تفسيرُ وَجهَيِ الجحودِ .
والوَجهُ الثالثُ مِن الكُفرِ كُفرُ النِّعَمِ ، وذلكَ قولُهُ تعالى يَحكي قَولَ سُلَيمانَ عليه السلام :
« هذا مِنْ فَضْلِ رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَ أَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ وَمَنْ شَكَرَ فَإِنَّما يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَمَنْ كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ »
« 4 » وقالَ :
« لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ وَلَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ »
« 5 » وقالَ :
« فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ وَاشْكُرُوا لِي وَلا تَكْفُرُونِ »
. « 6 »
والوَجهُ الرّابعُ مِن الكُفرِ تَركُ ما أمَرَ اللَّهُ
شرح
واما گونهء ديگر كفرِ انكار ، انكار [ حق ] با وجود شناخت اوست وآن اين است كه منكر با آن كه مىداند [ مطلب ] حق است وبرايش ثابت مىباشد ، باز انكار مىكند .
خداوند عزّوجلّ در اين باره فرمود : « با آن كه دلهايشان بدانها ( آيات روشنگر ما ) يقين داشت ، از روى ظلم وتكبّر ، آنها را انكار كردند » ونيز فرمود : « واز ديرباز [ در انتظارش ] بر كساني كه كافر شده بودند پيروزى مىجستند ، ولى همين كه آنچه [ كه اوصافش ] را مىشناختند برايشان آمد انكارش كردند . پس لعنت خدا بر كافران باد » . اين بود توضيح دو گونهء انكار .
گونهء سوم كفر ، كفر [ وناسپاسى ] نعمتهاست . [ كفر در اين ] گفتهء سليمان عليه السلام كه خداوند متعال آن را باز گو مىكند ، به همين معناست : « اين از فضل پروردگار من است ، تا مرا بيازمايد كه آيا سپاس مىگزارم يا كفران مىكنم . وهر كه سپاسگزارد ، در حقيقت ، براي خويش سپاسگزارى كند وهر كه كفران ورزد ، همانا پروردگار من بىنياز كريم است » . وفرمود : « اگر سپاسگزارى كنيد ، براي شما مىافزايم واگر كفران ورزيد ، همانا عذاب من سخت است » . همچنين فرمود : « مرا ياد كنيد ، تا شما را ياد كنم واز من سپاسگزارى كنيد وكفران نورزيد » .
گونهء چهارم كفر ، فرو گذاشتن أوامر خداوند عزّوجلّ است . به همين معناست
هامش
( 1 ) . هكذا في النسخ التي رأيناها ، والصواب : « وأمّا الوجه الآخرمن الجحود فهو الجحود على معرفة » ولعلّه سقط منقلم النسّاخ . وهذا الكفر هو كفر التهوّد . ( كما في هامش المصدر ) .
( 2 ) . النمل : 14 .
( 3 ) . البقرة : 89 .
( 4 ) . النمل : 40 .
( 5 ) . إبراهيم : 7 .
( 6 ) . البقرة : 152 .