فيَعلَمُ ما لَم يَكُن يَعلَمُ ويُبْصِرُ ما لَم يَكُن يُبْصِرُ ، فأوَّلُ ما ابَصِّرُهُ عُيوبَ نَفْسِهِ حتّى يَشْتَغِلَ عَن عُيوبِ غَيرِهِ ، وابصِّرُهُ دَقائقَ العِلمِ حتّى لا يَدْخُلَ علَيهِ الشَّيطانُ . « 1 »
4401 . الإمامُ عليٌّ عليه السلام : اغْلِبِ الشّهْوَةَ تَكْمُلْ لكَ الحِكمَةُ . « 2 »
4402 . عنه عليه السلام : كَسْبُ الحِكمَةِ إجْمالُ النُّطقِ ، واسْتِعْمالُ الرِّفْقِ . « 3 »
4403 . عنه عليه السلام : لا حِكمَةَ إلّابعِصْمَةٍ . « 4 »
4404 . الإمامُ الصّادقُ عليه السلام : مَن زَهِدَ في الدُّنيا أثْبَتَ اللَّهُ الحِكمَةَ في قَلبِهِ ، وأنْطَقَ بها لِسانَهُ . « 5 »
4405 . تنبيه الخواطر : قيل لِلُقمانَ عليه السلام : ألَسْتَ عبدَ آلِ فُلانٍ ؟ قالَ : بلى . قيلَ : فما بَلغَ بكَ ما نَرى ؟ قالَ : صِدقُ الحديثِ ، وأداءُ الأمانَةِ ، وتَركُ ما لا يَعْنيني ، وغَضُّ بَصَري ، وكَفُّ لِساني ، وعِفّةُ طُعْمَتي ، فمَن نَقَصَ عن هذا فهُو دُوني ، ومَن زادَ علَيهِ فهُو فَوقي ، ومَن عَمِلَهُ فهُو مِثْلي . « 6 »
( انظر ) الصوم : باب 2329 .
شرح
خواهد شد . پس ، آنچه را نمىدانسته است ، بداند وآنچه را نمىديده است ، ببيند .
نخستين چيزى كه به أو نشان دهم عيبهاى خود اوست ، تا بدين سبب از پرداختن به عيبهاى ديگران باز ماند ، ودقايق علم را به أو نشان دهم ، تا شيطان به وجود أو راه نيابد .
4401 . امام علي عليه السلام : بر شهوت ( خواهش نفس ) چيره شو ، حكمتت به كمال مىرسد .
4402 . امام علي عليه السلام : به دست آوردن حكمت با كوتهگويى ودر پيش گرفتن نرمى ومدارا ميسر مىشود .
4403 . امام علي عليه السلام : حكمت ، جز با خويشتندارى از گناه به دست نمىآيد .
4404 . امام صادق عليه السلام : هركه به دنيا پشت كند ، خداوند حكمت را در دلش استوار گرداند وزبانش را به آن گويا سازد .
4405 . تنبيهالخواطر : به لقمان عليه السلام گفته شد : مگر تو بندهء فلان خاندان نيستى ؟ گفت : چرا .
گفته شد : پس از چه راه به اين مقام كه مىبينيم رسيدى ؟ گفت : با راستگويى وامانتدارى وفرو گذاشتن هر آنچه بيهوده است وفروهشتن چشمانم [ از حرام ] ، ونگه داشتن زبانم ، وخوردن غذاى حلال وپاكيزه . پس هر كس كمتر از اين باشد ، فرودست من است وهركه بيش از اينها داشته باشد ، فراتر از من است وهركه اينها را داشته باشد ، همتاى من است .
هامش
( 1 ) . بحار الأنوار : 77 / 29 / 6 .
( 2 ) . غرر الحكم : 2272 .
( 3 ) . غرر الحكم : 7223 .
( 4 ) . غرر الحكم : 10916 .
( 5 ) . الكافي : 2 / 128 / 1 .
( 6 ) . تنبيه الخواطر : 2 / 230 .