هر اينچ مكعب مادة ستارهاى در حدود 27 10 * 10 اينچ مكعب فضاى تهى موجود است . نظر به اينكه چگالى متوسط يك ستاره فقط به مقدار كمي از چگالى آب بيشتر است . بنابراين ممكن است گفتههاى پيشين را با اين عبارت بيان نمود : چگالى متوسط جهان در حدود يك اونس ( 28 گرمى در هر 27 10 * 10 اينچ مكعب است .
چنين فضايى به اندازه يك ترليونيم . تهىتر از خلاء كاملى است كه در يك آزمايشگاه معمولى قابل ايجاد است . « 1 » در جهان علاوة بر مجموعه ستارهها ، مقادير زيادى گاز وگرد وغبار موجود دارند ( تقريبا ) تمامى آنها بين كهكشانها متراكمند . مقدار گاز موجود در يك كهكشان منفرد به طور متوسط برابر مقدار مادهاى است كه به شكل ستارهها در اين كهكشان متراكم گرديده است . مقدار گرد وغبار در حدود يكصدم اين مقدار است . بدون رعايت دقت زياد مىتوان گفت كه چگالى گاز در فضاى بين كهكشانها فقط برابر 20 أتم در هر اينچ مكعب است . براي مقايسه مىتوان در نظر داشت كه تعداد اتمهاى موجود در هوا بر روى زمين در سطح دريا برابر ( 19 10 ) در هر اينچ مكعب است .
علىرغم خاصيت رقيق بودن گازهاى ميان ستارهاى ، اتمها در فواصل زماني چند روز يا چند هفته با يكديگر برخورد نموده ومانند گازهاى معمولى آزمايشگاهى از قوانين گازهاى كامل پيروى مىنمايند . از طرف ديگر ستارهها به اندازهاى از يكديگر دورند كه هرگز بين آنها برخوردى مشاهده نگرديده است . نتايج حسابها نشان مىدهند كه به ندرت براي ستاره متوسطى كه از كنار يك كهكشان به سمت داخل آن در حال حركت است يك برخورد واقعي صورت مىگيرد . فقط در حين عبور از كنار ساير ستارهها تغيير جزئي در مسير چنين ستارهاى ايجاد مىشود .
هامش
( 1 ) مباني نجوم صفحه 5 و 7 .